Er zijn aanwijzingen voor afzonderlijke gedragskenmerken bij neurocognitieve stoornissen, in het bijzonder op het gebied van psychosesymptomen en depressiviteit. Psychosesymptomen komen veel voor bij de verschillende neurocognitieve stoornissen, vooral in het lichte tot matige stadium van de uitgebreide NCS door de ziekte van Alzheimer, lewylichaampjesziekte en frontotemporale degeneratie.
Indien de psychosesymptomen naar het oordeel van de clinicus worden veroorzaakt door de ziekte van Alzheimer, lewylichaampjesziekte of frontotemporale degeneratie, kan een extra classificatie psychotische stoornis door de ziekte van Alzheimer, psychotische stoornis door lewylichaampjesziekte of psychotische stoornis door frontotemporale degeneratie worden toegekend. Wanen komen veel voor en hebben vaak een paranoïde thema. In tegenstelling tot psychotische stoornissen die eerder in het leven beginnen (zoals schizofrenie), zijn gedesorganiseerd spreken en gedesorganiseerd gedrag niet kenmerkend voor de psychosen bij neurocognitieve stoornissen. Hallucinaties kunnen zich in elke zintuiglijke modaliteit voordoen, maar visuele hallucinaties komen vaker voor bij neurocognitieve stoornissen dan bij depressieve- of bipolaire-stemmingsstoornissen of psychotische stoornissen.
Stemmingssymptomen, waaronder somberheid, angst en euforie, kunnen voorkomen. Depressiviteit komt vaak vroeg voor in het beloop van NCS door de ziekte van Alzheimer en de ziekte van Parkinson (in beide gevallen ook bij de beperkte vorm), terwijl euforie zich mogelijk vaker voordoet bij een NCS door frontotemporale degeneratie. Indien de stemmingsklachten naar het oordeel van de clinicus worden
veroorzaakt door de ziekte van Alzheimer, de ziekte van Parkinson of frontotemporale degeneratie, kan een extra classificatie depressieve-stemmingsstoornis door de ziekte van Alzheimer, depressieve-stemmingsstoornis door de ziekte van Parkinson of bipolaire-stemmingsstoornis door frontotemporale degeneratie worden toegekend. Stemmingssymptomen worden steeds vaker gezien als een belangrijk kenmerk van de vroegste stadia van de beperkte neurocognitieve stoornis; klinische herkenning en behandeling daarvan zijn daarom belangrijk.
Agitatie komt voor bij veel verschillende vormen van neurocognitieve stoornissen, in het bijzonder bij de matige tot ernstige uitgebreide neurocognitieve stoornis, en doet zich dikwijls voor in de context van verwardheid of frustratie. Het kan de vorm aannemen van weerspannig gedrag, vooral in de context van verzet tegen door verzorgers opgelegde taken, zoals wassen en aankleden. Agitatie wordt gekenmerkt door disruptieve motorische of vocale activiteit en komt vaak voor in de gevorderde stadia van cognitieve beperkingen bij alle neurocognitieve stoornissen.
Mensen met een neurocognitieve stoornis kunnen een klinisch beeld vertonen met een grote variëteit aan gedragssymptomen die behandeling behoeven. Slaapstoornissen komen veel voor en behoeven vaak klinische aandacht. Het gaat dan onder andere om symptomen van insomnia, hypersomnia en stoornissen in het dag-en-nachtritme.
Apathie komt veel voor bij de beperkte en de uitgebreide neurocognitieve stoornis. Het wordt vooral gezien bij de NCS door de ziekte van Alzheimer en kan een opvallend kenmerk zijn van de neurocognitieve stoornis door frontotemporale degeneratie. Apathie wordt meestal gekenmerkt door verminderde motivatie en afgenomen doelgericht gedrag, samengaand met een afname in de emotionele reactiviteit. Symptomen van apathie kunnen zich vroeg in het beloop van neurocognitieve
stoornissen manifesteren, wanneer men ziet dat de betrokkene een gebrek heeft aan motivatie om dagelijkse activiteiten te ondernemen, of om met hobby’s bezig te zijn.
Andere belangrijke gedragssymptomen zijn onder meer doelloos ronddwalen, ontremming, hyperfagie en verzameldrang. Sommige van deze symptomen zijn kenmerkend voor specifieke stoornissen, zoals in de betreffende delen wordt besproken. Als er meer dan één gedragssymptoom wordt gezien, moet elk type schriftelijk vermeld worden met de specificatie ‘met gedragsstoornissen’.
