Gebruik van een opioïde kan resulteren in een fatale of niet-fatale overdosis, gekenmerkt door bewusteloosheid, ademhalingsdepressie en pupilverwijding. Een overdosering met opioïden kan ook optreden zonder dat er sprake is van recreatief drugsgebruik. Overdoseringen met opioïden zijn sinds 1999 exponentieel toegenomen in de Verenigde Staten. Tot 2009 waren overdoses voornamelijk te wijten aan voorgeschreven opioïden, maar sinds 2010 zijn overdoseringen met heroïne sterk gestegen, en sinds 2015 is bovendien het aantal fatale overdoses door andere synthetische opioïden dan methadon (meestal fentanyl) groter dan het aantal overdoses door voorgeschreven opioïden.
Een stoornis in het gebruik van een opioïde kan samengaan met een voorgeschiedenis van drugsgerelateerde criminaliteit (bezit van of handel in drugs, vervalsing, beroving, diefstal, heling). Professionele zorgverleners en mensen die directe toegang hebben tot gecontroleerde middelen, kunnen een ander patroon van illegale activiteiten vertonen, waarbij zij problemen krijgen met de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, het ziekenhuisbestuur of andere bestuursorganen. In alle sociaaleconomische lagen kunnen mensen met een stoornis in het gebruik van een opioïde te maken krijgen met huwelijksproblemen (waaronder scheiding), werkloosheid en veel wisselingen van dienstverband door het drugsgebruik.
