Nachtmerries zijn doorgaans lange, uitgebreide, verhalende, aaneengeschakelde droombeelden die echt lijken en die angst, vrees, of andere negatieve emoties teweegbrengen. De inhoud van de nachtmerrie is vaak gericht op pogingen van de betrokkene om aan dreigend gevaar te ontsnappen of hieraan het hoofd te bieden, maar kan ook thema’s bevatten die andere negatieve emoties opwekken. Nachtmerries die optreden na een psychotrauma kunnen een herbeleving zijn van de bedreigende situatie (‘replicatieve nachtmerries’), maar bij de meeste nachtmerries is dat niet het geval. Bij het ontwaken worden de nachtmerries goed herinnerd en kunnen ze zeer gedetailleerd worden beschreven. De nachtmerries ontstaan bijna uitsluitend vanuit de remslaap en kunnen bijgevolg gedurende de hele slaapperiode optreden. Zij komen echter vaker voor in de tweede helft van de belangrijkste slaapperiode, wanneer de dromen langer duren en intenser zijn. Door factoren die de intensiteit van de remfase in het eerste gedeelte van de nacht verhogen, zoals slaapfragmentatie of slaapdeprivatie, jetlag en medicatie die de remslaap beïnvloedt, kunnen nachtmerries ook vroeg in de nacht optreden, inclusief tijdens het inslapen.
Nachtmerries eindigen gewoonlijk wanneer de betrokkene ontwaakt en snel terugkeert naar een staat van volledige alertheid. De angstige emoties kunnen echter ook aanhouden wanneer de betrokkene wakker is en ertoe bijdragen dat hij of zij moeilijk inslaapt en overdag een verontrust gevoel blijft houden. Bij sommige nachtmerries, bekend als ‘enge dromen’, wordt de betrokkene niet wakker en heeft hij of zij alleen op een later tijdstip een herinnering aan dergelijke dromen. Als nachtmerries optreden tijdens de remfasen bij het inslapen (hypnagoog), gaat de angstige emotie vaak gepaard met een verschijnsel waarbij de betrokkene wakker wordt en niet in staat is om willekeurige bewegingen te maken (slaapparalyse); dit kan ook geïsoleerd gebeuren, zonder voorafgaande droom of nachtmerrie.
