Als de somatische symptomen passen bij een andere psychische stoornis (zoals de paniekstoornis), en er wordt voldaan aan de criteria voor die andere stoornis, moet de andere psychische stoornis worden beschouwd als een alternatieve of aanvullende classificatie. Wanneer, zoals geregeld het geval is, wordt voldaan aan zowel de criteria voor de somatisch-symptoomstoornis als die voor een andere psychische stoornis, moeten beide classificaties worden toegekend, aangezien beide stoornissen mogelijk behandeling behoeven.
Somatische aandoeningen De aanwezigheid van somatische symptomen met een onduidelijke etiologie rechtvaardigt op zichzelf niet de classificatie somatisch-symptoomstoornis. De klachten van velen met stoornissen als prikkelbaredarmsyndroom of fibromyalgie voldoen niet aan het criterium waaraan moet worden voldaan om van de somatisch-symptoomstoornis te kunnen spreken (criterium B). Andersom sluit de bewezen aanwezigheid van een somatische aandoening (zoals diabetes of een hartkwaal) de somatisch-symptoomstoornis niet uit als verder wel aan de criteria wordt voldaan. Mensen met een somatisch-symptoomstoornis kunnen onderscheiden worden van mensen die alleen een somatische aandoening hebben door factoren als ineffectieve pijnstilling, een voorgeschiedenis van psychische stoornissen, onduidelijke uitlokkende of verzachtende factoren, voortdurend aanhouden van de symptomen, en stress.
Psychische factoren die somatische aandoeningen beïnvloeden De classificatie somatisch-symptoomstoornis vereist lichamelijke klachten waar de betrokkene onder lijdt en die al dan niet kunnen samenhangen met een somatische aandoening, maar die in ieder geval gepaard moeten gaan met excessieve of disproportionele gedachten, gevoelens of gedragingen samenhangend met de lichamelijke klachten of de eraan gerelateerde zorgen over de gezondheid. De classificatie psychische factoren die somatische aandoeningen beïnvloeden vereist daarentegen de aanwezigheid van een somatische aandoening, evenals psychische factoren die het beloop ervan nadelig beïnvloeden of de behandeling ervan verstoren.
Paniekstoornis Bij de paniekstoornis treden de lichamelijke symptomen en de angst over de gezondheid vaker op in de vorm van acute episoden, terwijl bij de somatisch-symptoomstoornis die angst en lichamelijke symptomen meer aanhoudend aanwezig zijn.
Gegeneraliseerde-angststoornis Mensen met een gegeneraliseerde-angststoornis maken zich zorgen over meerdere gebeurtenissen, situaties of activiteiten, en hun gezondheid is er daar mogelijk één van. Anders dan bij de somatisch-symptoomstoornis ligt bij deze mensen de nadruk gewoonlijk niet op lichamelijke klachten of angst voor ziekte.
Depressieve-stemmingsstoornissen Depressieve-stemmingsstoornissen gaan vaak gepaard met lichamelijke klachten zoals vermoeidheid, hoofdpijn, gewrichtspijn, buikpijn of pijn in een ander lichaamsdeel. Depressieve-stemmingsstoornissen worden echter onderscheiden van de somatisch-symptoomstoornis door het vereiste dat er sprake is van een verlaagde stemming, of, in het geval van een depressieve stoornis, van ofwel een verlaagde stemming ofwel minder interesse of plezier in activiteiten. In sommige culturele contexten kunnen deze kernsymptomen van depressiviteit in eerste instantie worden ontkend of geminimaliseerd door mensen van wie het symptoombeeld normaal gesproken zou voldoen aan de criteria voor een depressieve-stemmingsstoornis. Deze mensen zouden in plaats daarvan lichamelijke klachten kunnen benoemen die idiomatisch zijn (bijvoorbeeld een ‘zwaar hart’) en waarmee clinici niet bekend zijn.
Ziekteangststoornis Als de betrokkene zich veel zorgen maakt over de eigen gezondheid maar geen of minimale lichamelijke klachten heeft, ligt het misschien meer voor de hand om de ziekteangststoornis te overwegen.
Functioneel-neurologisch-symptoomstoornis (conversiestoornis) Bij de functioneel-neurologisch-symptoomstoornis is het symptoom waarmee de patiënt wordt gezien functieverlies (van een van de ledematen bijvoorbeeld), terwijl bij de somatisch-symptoomstoornis de nadruk ligt op de lijdensdruk die wordt veroorzaakt door specifieke klachten. De in criterium B van de somatisch-symptoomstoornis genoemde kenmerken kunnen helpen bij het maken van het onderscheid tussen de beide stoornissen.
Waanstoornis Het denkbeeld dat de lichamelijke klachten wijzen op het hebben van een ernstige onderliggende lichamelijke ziekte, neemt bij iemand met de somatisch-symptoomstoornis niet de intensiteit aan van een waan. Dat neemt niet weg dat de betrokkene sterk overtuigd kan zijn van de juistheid van zijn of haar opvatting over de lichamelijke symptomen. Bij het somatische type van de waanstoornis is de overtuiging van het individu dat diens lichamelijke klachten wijzen op het hebben van een ernstige onderliggende ziekte extremer dan bij de somatisch-symptoomstoornis.
Morfodysfore stoornis Iemand met een morfodysfore stoornis is overmatig bezorgd over en in beslag genomen door een in de eigen beleving aanwezig gebrek in zijn of haar uiterlijk. Bij de somatisch-symptoomstoornis weerspiegelen de met de lichamelijke klachten samenhangende overtuigingen en gedragingen angst voor een onderliggende ziekte, in plaats van voor een gebrek in het uiterlijk.
Obsessieve-compulsieve stoornis Bij de somatisch-symptoomstoornis zijn de terugkerende ideeën over de lichamelijke klachten of ziekte minder intrusief, en mensen met deze stoornis vertonen niet het bijbehorende repetitieve gedrag dat gericht is op het terugdringen van angst dat kenmerkend is voor de obsessieve-compulsieve stoornis.
Nagebootste stoornis en simulatie Bij de nagebootste stoornis en simulatie doen mensen alsof ze ziek zijn of beperkingen hebben, maar hebben ze de klachten en verschijnselen waarmee ze zich presenteren verzonnen, met de bedoeling om anderen te misleiden. De symptomen van de somatisch-symptoomstoornis worden daarentegen niet gesimuleerd of bij zichzelf opgewekt, en mensen met deze stoornis lijden werkelijk en in ernstige mate aan hun lichamelijke klachten.
