Boulimia nervosa heeft drie hoofdkenmerken: aanhoudende eetbui-episoden (criterium A), herhaaldelijk inadequaat compensatoir gedrag om gewichtstoename tegen te gaan (criterium B) en een onevenredig grote invloed van de lichaamsvorm en het lichaamsgewicht op hoe de betrokkene zichzelf beoordeelt (criterium D). Om voor de classificatie in aanmerking te komen, dienen de eetbuien en het inadequate compensatoire gedrag gedurende drie maanden gemiddeld minstens één keer per week voor te komen (criterium C).
Een ‘eetbui-episode’ wordt gedefinieerd als het in een afzonderlijke tijdsperiode eten van een hoeveelheid voedsel die beslist groter is dan die de meeste mensen binnen dezelfde tijd, onder vergelijkbare omstandigheden zouden eten (criterium A1). De context waarbinnen het eten plaatsvindt kan voor de clinicus van invloed zijn op de inschatting of er sprake is van een overdadige inname. Zo kan een bepaalde hoeveelheid voedsel overdadig zijn voor een gewone maaltijd, maar normaal zijn wanneer deze wordt genuttigd bij een verjaardag of een feest. Een ‘afzonderlijke tijdsperiode’ betreft een beperkte periode, die meestal korter is dan twee uur. Een enkele eetbui-episode hoeft niet uitsluitend op één plek plaats te vinden. Iemand kan bijvoorbeeld met een eetbui in een restaurant beginnen, en dan na thuiskomst doorgaan. Het de hele dag door ‘snacken’ van kleine hoeveelheden voedsel wordt niet als eetbui gezien.
Het nuttigen van een overdadige hoeveelheid voedsel moet gepaard gaan met het gevoel geen controle meer te hebben (criterium A2) om als eetbui-episode te worden aangemerkt. Het zich niet kunnen inhouden of niet kunnen stoppen met eten als dit eenmaal is begonnen, is een indicatie voor het verlies van de controle. Sommige mensen zeggen dat zij tijdens of vlak na de eetbui-episode een gevoel van dissociatie hebben. Het gebrek aan beheersing tijdens een eetbui-episode is niet absoluut; zo kan de betrokkene door blijven eten als de telefoon overgaat, maar kan hij of zij wel stoppen als een huisgenoot onverwachts de kamer binnenkomt. Sommige mensen melden dat hun eetbui-episoden niet langer gekenmerkt worden door een acuut gevoel de controle kwijt te raken, maar dat zij een meer algemeen patroon van onbeheerst eten ervaren. Als iemand vertelt geen moeite meer te doen om het eigen eten te beheersen, kan worden verondersteld dat er sprake is van een gebrek aan controle. Soms worden eetbuien ook gepland.
Het soort eten dat tijdens een eetbui wordt genuttigd, kan zowel tussen personen als voor dezelfde persoon verschillen. Eetbuien worden eerder gekenmerkt door de abnormaal grote hoeveelheid voedsel die wordt genuttigd dan door een hunkering (craving) naar een bepaald soort voedingsmiddel. Tijdens een eetbui eten mensen echter meestal voedingsmiddelen die ze normaliter vermijden. Mensen met boulimia nervosa schamen zich doorgaans voor hun eetproblemen en proberen hun symptomen te verbergen. Meestal vindt het eten in het geheim plaats of zo onopvallend mogelijk. De eetbui houdt vaak aan tot de betrokkene onaangenaam, of zelfs pijnlijk vol zit. Meestal gaan aan een eetbui negatieve gevoelens vooraf. Andere luxerende factoren zijn interpersoonlijke stressoren; dieetbeperkingen; negatieve gevoelens over het lichaamsgewicht, de lichaamsvorm, of eten; en verveling. De eetbui kan de factoren die de aanleiding vormden tot de episode voor een korte tijd minimaliseren of verzachten, maar uiteindelijk wordt dit gevolgd door een negatieve zelfbeoordeling en somberheid.
Een ander hoofdkenmerk van boulimia nervosa is het terugkerende gebruik van inadequaat compensatoir gedrag om gewichtstoename te voorkomen (criterium B). Veel mensen met boulimia nervosa passen diverse methoden toe om hun eetbuien te compenseren. Zelf opgewekt braken, een vorm van purgeren, komt als inadequaat compensatoir gedrag het meest voor. Het onmiddellijke gevolg van braken is onder andere een verlichting van het lichamelijke ongemak en een afname van de vrees om zwaarder te worden. Soms wordt het braken een doel op zichzelf en begint de betrokkene een eetbui om te kunnen braken of gaat hij of zij al braken na het nuttigen van een kleine hoeveelheid eten. Mensen met boulimia nervosa maken van diverse methoden gebruik om het braken op te wekken, waaronder het gebruik van de vingers of voorwerpen om de braakreflex te stimuleren. De betrokkenen krijgen over het algemeen een vaardigheid in het opwekken van braken, en kunnen dit op den duur op commando. Een ander purgeergedrag betreft het misbruik van laxantia en diuretica en, in zeldzame gevallen, misbruik van klysma’s na een eetbui-episode, hoewel dat zelden de enige compensatiemethode is die wordt toegepast. Naast purgeren kunnen in zeldzame gevallen ook andere compensatiemethoden worden toegepast. Sommige mensen met deze stoornis gebruiken schildklierhormonen om te voorkomen dat zij zwaarder worden. Mensen met diabetes mellitus en boulimia nervosa slaan soms een dosering over of verlagen de insulinedosering om de vertering van het voedsel dat tijdens de eetbui is genuttigd, te beperken. Mensen met boulimia nervosa proberen soms een gewichtstoename te voorkomen door een dag of langer te vasten, of bovenmatig te gaan bewegen. De lichaamsbeweging wordt als excessief beschouwd wanneer het belangrijke activiteiten in significante mate in de weg staat, wanneer het zich op ongepaste momenten voordoet of in ongeschikte situaties, of wanneer de betrokkene zelfs doorgaat met bewegen ondanks dat er blessures of andere medische complicaties zijn.
Mensen met boulimia nervosa leggen in het oordeel over zichzelf buitengewoon veel nadruk op hun lichaamsvorm of lichaamsgewicht, en deze factoren zijn doorgaans erg belangrijk bij het bepalen van het gevoel van eigenwaarde (criterium D). Mensen met deze stoornis lijken soms erg op mensen met anorexia nervosa, met wie zij hun vrees voor gewichtstoename delen, evenals hun wens om gewicht te verliezen en de mate van ontevredenheid met hun lichaam. De classificatie boulimia nervosa mag echter niet worden toegekend wanneer de stoornis zich alleen tijdens episoden van anorexia nervosa voordoet (criterium E).
