Bij injectie of roken geven stimulantia direct een gevoel van welzijn, zelfvertrouwen en euforie. Bij een stoornis in het gebruik van een stimulantium kunnen heel snel vergaande gedragsveranderingen optreden. Op de lange termijn kan een stoornis in het gebruik van een stimulantium leiden tot chaotisch gedrag, sociaal isolement, agressief gedrag en seksueel disfunctioneren.
Iemand met een acute intoxicatie kan zich presenteren met onsamenhangend en veel praten, hoofdpijn, voorbijgaande betrekkingswanen en oorsuizen. Er kan sprake zijn van paranoïde gedachtevorming, auditieve hallucinaties bij een helder bewustzijn en tactiele hallucinaties, waarvan de betrokkene zich meestal realiseert dat ze door het middel worden veroorzaakt. Ook kan dreigend of daadwerkelijk agressief gedrag optreden. Tijdens onttrekking ontstaan vaak somberheid, suïcidale gedachten, prikkelbaarheid, anhedonie, emotionele labiliteit of aandachts- en concentratiestoornissen. De psychische veranderingen door cocaïnegebruik verdwijnen meestal enkele uren of dagen nadat het gebruik gestopt is, maar kunnen ook een maand aanhouden. De somatische symptomen bij onttrekking van een stimulantium zijn het tegenovergestelde van de veranderingen in de intoxicatiefase. Soms ontstaat er ook bradycardie. De tijdelijke depressieve symptomen kunnen van dien aard zijn dat ze voldoen aan de symptoom- en duurcriteria voor een depressieve episode. Vaak bevat de voorgeschiedenis klachten en verschijnselen die corresponderen met recidiverende paniekaanvallen, gedrag dat hoort bij een sociale-angststoornis en syndromen die lijken op gegeneraliseerde angst. Ook eetstoornissen treden geregeld op. Een extreme vorm van toxiciteit door een stimulantium is de psychotische stoornis door een stimulantium. Deze lijkt op schizofrenie, met wanen en hallucinaties.
Mensen met een stoornis in het gebruik van een stimulantium ontwikkelen vaak conditioneringsreacties op middelgerelateerde prikkels (bijvoorbeeld verlangen naar het middel bij het zien van een wit poeder). Dergelijke reacties verhogen de kans op terugval, zijn moeilijk uit te bannen en persisteren na detoxificatie.
Bij onttrekking van een stimulantium kunnen als ernstigste problemen depressieve symptomen ontstaan met suïcidale gedachten of suïcidaal gedrag.
