Werkwijze bij de diagnostiek

Van alle seksuele disfuncties bij mannen komt een vertraagde ejaculatie het minst voor (minder dan 1% van alle mannen klaagt over problemen met de ejaculatie die langer duren dan zes maanden). De stoornis kan op elke leeftijd ontstaan, maar de prevalentie van vertraagde ejaculatie blijft tot de leeftijd van 50 jaar relatief constant, om vervolgens significant te stijgen. Bij de seksuele anamnese moet het vermogen tot ejaculeren en eventuele vertraagde ejaculatie altijd tot in detail worden uitgevraagd. Mannen, vooral oudere mannen, zien hun klacht soms als onderdeel van een erectieprobleem; een erectiestoornis en vertraagde ejaculatie kunnen echter tegelijk voorkomen en wanneer een man aan de classificatiecriteria voor beide stoornissen voldoet, dienen beide classificaties te worden toegekend. Het is belangrijk veel aandacht te besteden aan hoe de man zijn ejaculatieprobleem beschrijft. Soms kunnen mannen wel ejaculeren, maar ervaren zij daarbij geen orgastisch genot (dit wordt een anhedonische ejaculatie genoemd). De ejaculatie zelf is een ‘perifeer’ of genitaal fenomeen, maar de ervaring van het orgasme is cerebraal. Deze twee gebeurtenissen, die weliswaar meestal tegelijk plaatsvinden, kunnen dus zonder elkaar optreden. In zo’n geval is de classificatie niet ‘vertraagde ejaculatie’, maar is er eerder sprake van een ‘andere gespecificeerde seksuele disfunctie’ (omdat er wel een ejaculatie was en deze niet vertraagd optrad).

Wanneer een ejaculatie uitblijft bij voldoende verlangen, opwinding en stimulatie, wijst dit duidelijk op de classificatie vertraagde ejaculatie. Er bestaat echter geen definitieve overeenstemming over wat het ‘vertraagde’ nu precies inhoudt, en in het geval van een vertraagde maar wel aanwezige ejaculatie, is de classificatie van een vertraagde ejaculatie een kwestie van een klinisch oordeel. Het vertraagd ejaculeren moet gedurende minstens zes maanden consequent aanwezig zijn, volgens het verhaal van de patiënt en mogelijk ook van zijn seksuele partner (hoewel in de DSM-5-criteria niet wordt genoemd dat een heteroanamnese noodzakelijk is), en dit dient lijdensdruk te veroorzaken bij de patiënt en/of zijn partner, of tot beperkingen te leiden in de vorm van interpersoonlijke problemen, vermijding van gemeenschap of niet zwanger kunnen worden. De partner kan het gevoel hebben niet te voldoen, of onaantrekkelijk te zijn, en wijt het onvermogen van de partner om te ejaculeren misschien aan zichzelf.

Vooral wanneer de vertraagde ejaculatie een laat begin heeft, moet rekening worden gehouden met een verklaring in het kader van een andere seksuele disfunctie (bijvoorbeeld afwezigheid van seksuele verlangens of onvermogen om een erectie te krijgen), een comorbide psychische stoornis (bijvoorbeeld een depressieve stoornis), een lichamelijke aandoening (bijvoorbeeld een onderbreking van de innervatie van geslachtsorganen door een operatie, neurologische aandoeningen zoals multiple sclerose, gevolgen van ziektes als diabetische neuropathie) of het gebruik van diverse medicatie (bijvoorbeeld serotonerge antidepressiva of antihypertensiva) en middelen (bijvoorbeeld opioïden).

De werkwijze in de diagnostiek van een vertraagde ejaculatie dient dus te verlopen van (1) de vaststelling of, naar het oordeel van de clinicus, de ejaculatie gedurende minstens zes maanden vertraagd optreedt, of dat sprake is van afwezigheid van een ejaculatie en de psychische ervaring van een orgasme, tot (2) de vaststelling van de aanwezigheid van lijdensdruk en/of beperkingen in de ervaring van de betreffende man en zijn partner. Hierna kunnen vragen worden gesteld over de mogelijke oorzaken, aan de hand van de DSM-5-specificaties.