Uitgebreide of beperkte NCS door de ziekte van Alzheimer
De heer Groen is een 80-jarige man, die meldt dat hij bij het spreken moeite heeft met het vinden van de juiste woorden, maar hij schrijft dit toe aan zijn leeftijd. Zijn vrouw vertelt dat hij steeds vaker dezelfde verhalen tegen haar vertelt en meerdere keren per dag dezelfde vraag aan haar stelt. Deze toestand is in het afgelopen jaar geleidelijk verslechterd, zonder dat er sprake was van een duidelijke gebeurtenis als aanleiding. Zijn vrouw vertelt ook dat zij het beheer van de financiën van hem heeft overgenomen, omdat hij in het afgelopen jaar een paar keer een fout heeft gemaakt bij het betalen van de rekeningen. Tijdens het onderzoek blijkt hij niet in staat om actuele gebeurtenissen in het nieuws te noemen, buiten wat vage opmerkingen over oorlogen in verschillende werelddelen. Bij een neuropsychologisch onderzoek scoort hij op tests voor het geheugen, benoemen, en executieve vaardigheden in het 1ste percentiel ten opzichte van andere volwassenen van zijn leeftijd. Tijdens de beoordeling maakt hij verschillende sociaal ongepaste opmerkingen, maar is hij verder vriendelijk en coöperatief. De complexe aandacht en zijn perceptueel-motorische vaardigheden zijn normaal voor zijn leeftijd en duiden niet op een achteruitgang. Hij en zijn vrouw melden dat hij drie of vier glazen alcohol per week nuttigt en dat hij nooit een zware drinker is geweest. Beiden zeggen dat hij momenteel geen depressieve klachten heeft. Ongeveer twintig jaar geleden is hij bij een auto-ongeluk ongeveer 5 minuten buiten bewustzijn geweest, maar er was geen sprake van ander hersenletsel. Uit MRI-onderzoek blijkt atrofie van de hersenschors, met een uitgesproken atrofie in de mediale temporale kwabben op een scan door het coronale vlak, en cerebrovasculaire veranderingen in de witte stof die passend zijn bij zijn leeftijd. Hij is lichamelijk gezond, heeft geen infecties en geen familiegeschiedenis van neurologische aandoeningen. Er heeft geen genetisch onderzoek plaatsgevonden.
Deze casus belicht enkele belangrijke aspecten van het vaststellen van een uitgebreide NCS door de ziekte van Alzheimer. De heer Groen is zelf niet bezorgd, terwijl een goed geïnformeerde derde, zijn vrouw, veelvoorkomende symptomen meldt die relevant zijn voor deze classificatie. Het komt ook voor dat de clinicus een patiënt ziet die zelf wel bezorgd is, terwijl de mantelzorgers dit juist niet zijn. Uit neuropsychologisch onderzoek blijkt dat er sprake is van beperkingen in het functioneren in twee of meer domeinen, waarbij vastgesteld wordt dat deze patiënt geheugenstoornissen heeft die kenmerkend zijn voor de ziekte van Alzheimer. De beperkingen hebben invloed gehad op de zelfstandigheid van de heer Groen, zoals blijkt uit het feit dat zijn vrouw de financiële administratie van hem moest overnemen. De progressie in de tijd van het afgelopen jaar en de huidige gezondheidstoestand van de heer Groen duiden niet op een delirium. Hoewel hij een voorgeschiedenis heeft van hersenletsel, lijkt dit geen verband te houden met zijn huidige symptoombeeld. MRI-bevindingen tonen atrofie aan in de gebieden die meestal aangetast worden door de ziekte van Alzheimer, maar er zijn geen aanwijzingen voor een sterke cerebrovasculaire betrokkenheid. Het zou nuttig zijn om ook informatie te verkrijgen over eventuele hallucinaties of parkinsonisme, of andere kenmerken van lewylichaampjesziekte. De beperkingen in zijn executieve functies en zijn licht sociaal onaangepaste gedrag kunnen duiden op frontotemporale lobaire degeneratie, maar het feit dat hij vooral geheugenbeperkingen heeft en ouder is dan de meeste mensen met frontotemporale dementie komt niet goed overeen met die classificatie. Van belang is dat zijn complexe aandacht en zijn perceptueel-motorische vermogen normaal zijn voor zijn leeftijd en niet duiden op een achteruitgang, hoewel ‘normale’ prestaties bij patiënten met een hoog premorbide niveau wel indicatief kunnen zijn voor een dergelijke achteruitgang.
