Bestudeer de volgende casus

Aster Tesfamariam is een 42-jarige vrouw die niet lang geleden naar Nederland is gekomen vanuit Eritrea. Ze heeft om politieke en economische redenen haar ouders en verdere familie moeten verlaten. Omdat het haar niet lukt om werk te vinden in haar vakgebied, verdient zij haar geld als kamermeisje in een hotel. Ze is vriendelijk in de omgang en heeft dan ook al snel een aantal mensen leren kennen op het werk en in de kerk. Ze mist haar oude leven, vooral haar familie, maar hoopt dat ze ooit haar ouders naar Nederland kan laten komen. Ze heeft zich ingeschreven voor een beroepsopleiding om een betere baan te kunnen krijgen. In de loop van die opleiding heeft haar mentor opgemerkt dat ze steeds slordiger en minder geconcentreerd is gaan werken. Toen hij haar daar vragen over stelde, werd zij boos en kreeg ze tranen in haar ogen. Ze heeft hem verteld dat alles goed ging totdat een man haar vanaf haar werk naar huis begon te volgen. Eerst dacht ze er niets van, maar later was ze er zeker van dat hij van de geheime politie uit haar geboorteland is. Op de een of andere manier is het die man gelukt om afluisterapparatuur in haar appartement te plaatsen en een minuscuul opsporingsapparaatje in haar voedsel te doen, wat ze proeft zodra ze eet. Op de vraag waarom iemand al die moeite zou doen om haar te volgen, fluistert ze dat ze de rechtmatige erfgename van de troon is en dat de man moet voorkomen dat ze de macht overneemt. De mentor heeft voorgesteld om met iemand te gaan praten en een afspraak geregeld met een psychiater. Bij de intake merkt de psychiater dat mevrouw Tesfamariam ergens mee gepreoccupeerd lijkt en herhaaldelijk uit het raam kijkt. Als de psychiater vraagt waar ze naar kijkt, verklaart ze achteloos dat ze van loyalisten in haar thuisland gecodeerde berichten ontvangt via stadsbussen met een bepaalde reclameboodschap. De psychiater stelt vast dat ze langzaam en rustig spreekt en niet opgewonden lijkt. Mevrouw Tesfamariam vertelt dat ze goed slaapt en elke dag op de normale tijd naar haar werk gaat. Ze heeft geen voorgeschiedenis met middelengebruik. Vijf jaar geleden is er hyperthyreoïdie vastgesteld, die goed onder controle is.

Aster Tesfamariam presenteert zich met zowel enkele gebruikelijke als atypische kenmerken van schizofrenie. Op de leeftijd van 42 jaar lijkt ze een beetje ‘oud’ voor de diagnose, maar het is niet ongewoon dat deze stoornis bij een patiënt van in de dertig of veertig wordt vastgesteld. Haar verhuizing naar Nederland is een belangrijke stressor geweest, die door het in de steek moeten laten van haar familie verergerd is. Het is ook niet bekend of zij mogelijk eerdere of subklinische episoden in haar geboorteland heeft meegemaakt. De mentor merkte weliswaar een verandering bij haar op, maar mevrouw Tesfamariam is nog steeds in staat om te werken en voor zichzelf te zorgen. Haar overtuiging dat ze wordt gevolgd, de boodschappen van de stadsbussen (referentie-ideeën), en de mogelijke gustatorische hallucinaties wijzen op een psychotische manifestatie. Het is echter belangrijk om te bepalen of sommige van haar ervaringen wellicht samenhangen met de cultuur en het klimaat van haar geboorteland. Wellicht moet ze in Nederland veel zelfstandiger zijn dan ze in haar thuisland gewend was. Deze verandering zou kunnen leiden tot een gevoel van onveiligheid dat paranoïde overkomt. Ze heeft mogelijk ook traumatische gebeurtenissen in haar verleden meegemaakt die haar op haar hoede voor anderen hebben gemaakt, zodat haar psychotische symptomen mogelijk zijn verweven met posttraumatische symptomen. Zoals bij alle stoornissen kan het verzamelen van informatie van familie en vrienden licht werpen op veel van deze kwesties.

Studies hebben aangetoond dat eerste- of tweede-generatiemigranten een verhoogd risico hebben op schizofrenie. Een grote studie in het Verenigd Koninkrijk toonde hogere prevalentiecijfers aan bij Afrikaanse en Afro-Caribische immigranten. De tegenslagen die migranten ondervinden zijn niet anders dan die van niet-migranten die te maken krijgen met discriminatie, armoede of gebroken gezinnen. Er wordt verondersteld dat sterke, intacte familiebanden en de steun van de gemeenschap een positieve, beschermende invloed uitoefenen.

Voor het stellen van een accurate diagnose is het cruciaal om te bepalen of de psychotische symptomen van mevrouw Tesfamariam secundair zijn aan een stemmingsstoornis. Ze gelooft dat zij de erfgename is van de troon, wat ogenschijnlijk duidt op grandiositeit. Op vragen naar haar stemming antwoordt ze echter dat ze noch somber, noch overmatig gelukkig is. Ze slaapt goed en er is geen sprake van de observeerbare symptomen van een manie, met inbegrip van spreekdrang. Hoewel schildklierafwijkingen tot psychoses kunnen leiden, is daar tot op heden geen bewijs voor. Er moet echter een volledig schildklieronderzoek worden gedaan, evenals een toxicologisch onderzoek, ondanks dat de patiënte zegt geen middelen te gebruiken. Of de voorlopige classificatie schizofrenie kan worden bevestigd, is afhankelijk van hoelang de symptomen al bestaan en in welke mate ze haar functioneren hebben beïnvloed.