Delirium
De heer Hielkema, 90 jaar, is door zijn dochter naar de afdeling spoedeisende hulp gebracht, omdat hij volgens haar sinds twee dagen ‘raaskalt en kreunt’, geen vragen kan beantwoorden en zich hele gesprekken niet kan herinneren. Hij begon ook tegen haar te schreeuwen, omdat zij zijn geld zou hebben gestolen, maar dat ging al snel over in huilen. Hij kreeg hallucinaties van vreemde mensen in zijn kamer die ‘achter mij aan zitten’. Deze symptomen waren ’s avonds erger dan overdag. Hij sliep overdag veel en lag een groot deel van de nacht wakker. Bij onderzoek was hij gedesoriënteerd en kon hij niet vertellen wat de datum was, welke dag van de week het was, of waar hij woonde. Hij bleek een acute infectie van de urinewegen te hebben. Bij het checken van zijn medicatie ontdekten de artsen dat hij een benzodiazepine slikte ‘tegen de zenuwen’ en daarnaast tien andere medicijnen gebruikte. Ze besloten om hem de benzodiazepine te laten afbouwen en de infectie van zijn urinewegen in het ziekenhuis te behandelen. Tijdens zijn verblijf in het ziekenhuis werd de heer Hielkema in een rustige omgeving gehouden, zodat hij ’s nachts goed kon slapen. Men herinnerde hem voortdurend op een vriendelijke manier aan de datum en aan waar hij was, door deze informatie op een whiteboard naast zijn bed te schrijven. Zijn familie had familiefoto’s in de kamer geplaatst. Na een week opgenomen te zijn geweest, ging hij coherenter spreken, schreeuwde hij niet langer tegen zijn naasten, en was hij in staat om de datum, zijn adres en de naam van het ziekenhuis te noemen. Zodra de urineweginfectie was verdwenen, werd de heer Hielkema ontslagen en naar huis gebracht.
Deze casus illustreert enkele belangrijke aspecten van het delirium. De symptomen van de heer Hielkema hebben zich plotseling en zeer snel — binnen een paar dagen — ontwikkeld, wat een belangrijke indicator is voor het onderscheiden van een delirium van andere neurocognitieve stoornissen. Andere symptomen die duiden op een delirium zijn desoriëntatie en zich niet bewust zijn van de omgeving, gepaard gaand met een verandering in de slaap-waakcyclus. De conditie van de heer Hielkema verslechterde in de avond en er was sprake van een snelle verandering van de ene emotionele toestand naar de andere. Dit zijn beide kenmerken van een delirium. Visuele hallucinaties komen vaak voor, en mensen die dat overkomt zijn vaak bang voor deze ervaringen; wanneer iemand zich meldt met nieuw ontstane visuele hallucinaties en ouder is dan 45 jaar, dan is het belangrijk om een delirium te overwegen in plaats van de hallucinaties toe te schrijven aan een psychotische stoornis. Zoals vaak voorkomt bij een delirium, is er ook bij de heer Hielkema sprake van meerdere factoren die bijdragen aan de symptomen: een urineweginfectie en een geneesmiddel (benzodiazepine) dat samenhangt met een delirium. Polyfarmacie is een andere belangrijke oorzaak voor een delirium. De infectie van de urinewegen werd behandeld, terwijl het gebruik van de benzodiazepine werd afgebouwd. (Onttrekking van een middel/medicatie is uiteraard een andere oorzaak van een delirium, en benzodiazepines moeten zorgvuldig worden afgebouwd om een delirium te voorkomen.) Het zorgteam spande zich in om de patiënt een rustige omgeving te bieden en hem vaak te heroriënteren in datum en plaats om zijn herstel te bevorderen. Het kan ook helpen als familieleden of andere naasten een bijdrage leveren aan de heroriëntatie van de patiënt (bijvoorbeeld met foto’s, zoals in dit geval).
