Kortdurende psychotische stoornis

Brief psychotic disorder

F23.8

CLASSIFICATIECRITERIA

AAanwezigheid van een (of meer) van de volgende symptomen. Minstens één daarvan moet (1), (2) of (3) zijn:

1Wanen.

2Hallucinaties.

3Ge­des­or­ga­ni­seerd spreken (bijvoorbeeld frequente ontsporing of incoherentie).

4Ernstig ge­des­or­ga­ni­seerd of katatoon gedrag.

Er moet minimaal één psychotisch symptoom aanwezig zijn. De lijst in criterium A voor de kortdurende psychotische stoornis is dezelfde als die voor schizofrenie, behalve dan dat er geen negatieve symptomen zijn opgenomen; deze treden meestal gedurende langere perioden op en zijn in het algemeen niet acuut in het beeld aanwezig. De classificatie is niet van toepassing als de psychotische symptomen verschijnen in reactie op cultureel aanvaarde activiteiten, zoals qi gong, een Chinese traditionele behandeling die naar verluidt kan leiden tot een voorbijgaande psychose. Dit is een belangrijke overweging, omdat er in verschillende niet-westerse culturen geregeld psychoseachtige verschijnselen gerapporteerd worden tijdens lange religieuze of ceremoniële rituelen.

NB Sluit een symptoom uit indien het een in de cultuur van de betrokkene aanvaarde reactie is.

BDe duur van een episode van de stoornis is minstens één dag maar korter dan één maand, met uiteindelijk een volledige terugkeer naar het premorbide niveau van functioneren.

De stoornis duurt minimaal één dag, maar minder dan één maand. Bij een langere duur komt de betrokkene waarschijnlijk in aanmerking voor een andere classificatie, bijvoorbeeld de schi­zo­fre­ni­for­me stoornis.

CDe stoornis kan niet beter worden verklaard door een depressieve- of bipolaire-stem­mings­stoor­nis met psychotische kenmerken, of een andere psychotische stoornis zoals schizofrenie of katatonie, en kan niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van een middel (zoals een drug of medicatie) of aan een somatische aandoening.

De tekst is bewerkt om de consistentie binnen de DSM-5 te bewaken, maar verder is dit criterium ongewijzigd gebleven ten opzichte van de DSM-IV. Stem­mings­stoor­nis­sen, andere psychotische stoornissen, somatische aandoeningen en de fysiologische effecten van een middel moeten worden uitgesloten als oorzaak van de stoornis.

→Specificeer indien:

Met duidelijke stressor(en) (korte reactieve psychose) als de symptomen optreden in reactie op gebeurtenissen die, op zichzelf of in combinatie met elkaar, uitgesproken stressvol zouden zijn bij vrijwel iedereen in dezelfde omstandigheden binnen de eigen cultuur.

Zonder duidelijke stressor(en) als de symptomen niet optreden in reactie op gebeurtenissen die, op zichzelf of in combinatie met elkaar, uitgesproken stressvol zouden zijn bij vrijwel iedereen in dezelfde omstandigheden binnen de eigen cultuur.

Met begin peri partum als de stoornis begint tijdens de zwangerschap of binnen vier weken post partum.

Wanneer de stoornis ontstaat als reactie op stressoren, kan de clinicus de specificatie ‘met duidelijke stressor(en)’ gebruiken. Wanneer een kortdurende psychotische stoornis binnen vier weken na de bevalling begint, is de specificatie ‘met begin post partum’ geëigend. Vrouwen met een post-partumbegin ontwikkelen in het algemeen binnen 1 à 2 weken na de bevalling symptomen als ge­des­or­ga­ni­seerd spreken, verkeerde interpretaties, een labiele stemming, verwardheid en hallucinaties. De stoornis wordt vaak aangeduid als ‘post-partumpsychose’ en deze ontstaat doorgaans bij verder normaal functionerende vrouwen. De stoornis moet worden onderscheiden van de ‘kraamtranen’, die veel voorkomen en tot een paar dagen na de bevalling kunnen duren, maar niet als pathologisch worden gezien. De nieuwe specificatie ‘met katatonie’ kan worden gebruikt wanneer het volledige syndroom aanwezig is. De actuele ernst kan ook worden gespecificeerd.

→Specificeer indien:

Met katatonie (voor de definitie: zie de criteria voor katatonie bij een andere psychische stoornis).

Co­de­rings­aan­wij­zing Gebruik om de aanwezigheid van comorbide katatonie aan te geven de extra code F06.1 katatonie bij een kortdurende psychotische stoornis.

Wanneer de stoornis ontstaat als reactie op stressoren, kan de clinicus de specificatie ‘met duidelijke stressor(en)’ gebruiken. Wanneer een kortdurende psychotische stoornis binnen vier weken na de bevalling begint, is de specificatie ‘met begin post partum’ geëigend. Vrouwen met een post-partumbegin ontwikkelen in het algemeen binnen 1 à 2 weken na de bevalling symptomen als ge­des­or­ga­ni­seerd spreken, verkeerde interpretaties, een labiele stemming, verwardheid en hallucinaties. De stoornis wordt vaak aangeduid als ‘post-partumpsychose’ en deze ontstaat doorgaans bij verder normaal functionerende vrouwen. De stoornis moet worden onderscheiden van de ‘kraamtranen’, die veel voorkomen en tot een paar dagen na de bevalling kunnen duren, maar niet als pathologisch worden gezien. De nieuwe specificatie ‘met katatonie’ kan worden gebruikt wanneer het volledige syndroom aanwezig is. De actuele ernst kan ook worden gespecificeerd.

→Specificeer actuele ernst:

De ernst wordt beoordeeld met behulp van een kwantitatieve meting van de primaire psy­cho­se­symp­to­men: wanen, hallucinaties, ge­des­or­ga­ni­seerd spreken, abnormale psychomotoriek en negatieve symptomen. Van elk van deze symptomen kan de maximale ernst gedurende de voorafgaande week worden gescoord op een 5-puntsschaal van 0 (niet aanwezig) tot 4 (aanwezig en ernstig). (Zie ‘Dimensionale beoordeling van de ernst van psy­cho­se­symp­to­men’ in het hoofdstuk ‘Meet­in­stru­men­ten’.)

Wanneer de stoornis ontstaat als reactie op stressoren, kan de clinicus de specificatie ‘met duidelijke stressor(en)’ gebruiken. Wanneer een kortdurende psychotische stoornis binnen vier weken na de bevalling begint, is de specificatie ‘met begin post partum’ geëigend. Vrouwen met een post-partumbegin ontwikkelen in het algemeen binnen 1 à 2 weken na de bevalling symptomen als ge­des­or­ga­ni­seerd spreken, verkeerde interpretaties, een labiele stemming, verwardheid en hallucinaties. De stoornis wordt vaak aangeduid als ‘post-partumpsychose’ en deze ontstaat doorgaans bij verder normaal functionerende vrouwen. De stoornis moet worden onderscheiden van de ‘kraamtranen’, die veel voorkomen en tot een paar dagen na de bevalling kunnen duren, maar niet als pathologisch worden gezien. De nieuwe specificatie ‘met katatonie’ kan worden gebruikt wanneer het volledige syndroom aanwezig is. De actuele ernst kan ook worden gespecificeerd.

NB De classificatie kortdurende psychotische stoornis kan worden toegekend zonder deze specificatie van ernst te gebruiken.