Delirium en uitgebreide of beperkte neurocognitieve stoornis Hallucinaties en wanen komen in de context van een delirium algemeen voor, maar een aparte classificatie psychotische stoornis door een somatische aandoening wordt niet toegekend als de wanen en/of hallucinaties alleen optreden tijdens het beloop van een delirium. Anderzijds kan een classificatie psychotische stoornis door een somatische aandoening worden toegekend naast een classificatie uitgebreide of beperkte neurocognitieve stoornis indien de wanen of hallucinaties naar het oordeel van de clinicus een fysiologisch gevolg zijn van het pathologische proces dat aan de neurocognitieve stoornis ten grondslag ligt (bijvoorbeeld een psychotische stoornis door lewylichaampjesziekte, met wanen).
Psychotische stoornis door een middel/medicatie Als er feiten zijn die wijzen op recent of langdurig gebruik van een middel (met inbegrip van psychotrope geneesmiddelen), de onttrekking van een (genees)middel dat bij onttrekking psychotische symptomen kan veroorzaken, of blootstelling aan een toxine (bijvoorbeeld intoxicatie door lsd (lyserginezuurdi-ethylamide), onttrekking van alcohol), dient de classificatie psychotische stoornis door een middel of medicatie te worden overwogen. Symptomen die ontstaan tijdens of vlak na (binnen vier weken) de intoxicatie of onttrekking, of tijdens of na het gebruik van de medicatie, zijn een duidelijke indicatie voor een psychotische stoornis door een middel/medicatie, afhankelijk van de aard, de duur of de hoeveelheid van het gebruikte middel. Als de clinicus heeft vastgesteld dat de symptomen worden veroorzaakt door zowel een somatische aandoening als het gebruik van een middel, kunnen beide classificaties worden toegekend (psychotische stoornis door een middel/medicatie en psychotische stoornis door een somatische aandoening).
Psychotische stoornis De psychotische stoornis door een somatische aandoening moet worden onderscheiden van een psychotische stoornis die niet door een somatische aandoening wordt veroorzaakt (bijvoorbeeld schizofrenie, de waanstoornis, de schizoaffectieve stoornis) of een depressieve- of bipolaire-stemmingsstoornis met psychotische kenmerken. Voor psychotische stoornissen en depressieve- en bipolaire-stemmingsstoornissen met psychotische kenmerken geldt dat er geen specifieke en directe causale fysiologische mechanismen kunnen worden aangetoond die op een somatische aandoening wijzen. Een late beginleeftijd en het ontbreken van een persoonlijke of familiegeschiedenis van schizofrenie of een waanstoornis wijst op de mogelijke noodzaak om een grondig onderzoek te doen om een psychotische stoornis door een somatische aandoening uit te sluiten. Auditieve hallucinaties met stemmen die complexe zinnen uitspreken, zijn meer kenmerkend voor schizofrenie dan voor de psychotische stoornis door een somatische aandoening. Hoewel bepaalde symptomen op een somatische of toxische oorzaak wijzen (bijvoorbeeld visuele of olfactorische hallucinaties, droomachtige wanen (waarin de betrokkene alleen toeschouwer is)), zijn er geen pathognomonische klachten of verschijnselen die clinici overduidelijk een bepaalde kant op kunnen wijzen. Visuele hallucinaties zijn bij schizofrenie en bipolaire-stemmingsstoornissen niet ongewoon, en ook olfactorische hallucinaties (zoals onaangename geuren) komen met de classificatie schizofrenie overeen. Daarom doen clinici er goed aan om bij de afweging tussen een psychische en een somatische oorzaak voor de psychiatrische symptomen niet te veel gewicht toe te kennen aan één enkele soort hallucinatie.
