F45.2
CLASSIFICATIECRITERIA
APreoccupatie met een of meer vermeende misvormingen of onvolkomenheden in het uiterlijk die door anderen niet waarneembaar zijn, of door hen als onbeduidend worden beschouwd.
Mensen met een morfodysfore stoornis worden erg in beslag genomen door het idee dat een of meer aspecten van hun uiterlijk er abnormaal uitzien. Zij kunnen deze gebieden omschrijven als onaantrekkelijk, vervormd, misvormd, lelijk, afschuwelijk, of ‘niet goed’. Het belangrijkste probleemgebied van deze mensen is vaak het gezicht of het hoofd, met een focus op huidgebreken, defecten, vlekken, rimpels, littekens of vermeende acne. Meestal zijn deze mensen meerdere uren per dag met hun uiterlijk bezig. In de DSM-5 is het oorspronkelijke criterium veranderd van preoccupatie met ‘een vermeende onvolkomenheid van het uiterlijk’ in preoccupatie met ‘een of meer vermeende misvormingen of onvolkomenheden in het uiterlijk die door anderen niet waarneembaar zijn, of door hen als onbeduidend worden beschouwd’. Dit verduidelijkt de bedoeling van dit criterium.
BOp een bepaald moment tijdens het beloop van de stoornis heeft de betrokkene in reactie op de ongerustheid over het uiterlijk repetitieve handelingen verricht (zoals zichzelf controleren in de spiegel, zich excessief uiterlijk verzorgen, aan de huid pulken, of om geruststelling vragen) of psychische activiteiten uitgevoerd (zoals het eigen uiterlijk vergelijken met dat van anderen).
Alle mensen met een morfodysfore stoornis voeren op een bepaald moment in hun ziektebeloop repetitieve, tijdrovende handelingen uit in reactie op hun preoccupaties. Deze handelingen zijn gericht op het onderzoeken, verbeteren, gerustgesteld worden over, of verbergen van het vermeende gebrek. De handelingen worden vaak als ‘compulsief’ beschreven in de zin dat de drang om ze uit te voeren sterk is en moeilijk is te weerstaan. Ze worden soms aangeduid als ‘zelfbeschermingsgedrag’, wat betekent dat ze worden uitgevoerd om een gevreesde catastrofe te voorkomen (bijvoorbeeld het camoufleren van een vermeende lijkbleke huid met bronzer om een negatief oordeel van andere mensen te voorkomen).
CDe preoccupatie veroorzaakt klinisch significante lijdensdruk of beperkingen in het sociale of beroepsmatige functioneren of het functioneren op andere belangrijke terreinen.
Dit criterium onderkent dat mensen met een morfodysfore stoornis vanwege hun zorgen over het uiterlijk klinisch significante beperkingen ervaren in het sociale of beroepsmatige functioneren, of in het functioneren op andere terreinen. Ze hebben ook een slechte kwaliteit van leven; ongeveer 25% van de mensen met de stoornis voelt zich zo ongelukkig dat ze op enig moment in hun leven een suïcidepoging doen. De ernst varieert echter, en sommige betrokkenen leiden ondanks de lijdensdruk en beperkingen die zij ervaren een relatief normaal leven.
DDe preoccupatie met het uiterlijk kan niet beter worden verklaard door de ongerustheid over lichaamsvet of het gewicht bij iemand van wie de symptomen voldoen aan de criteria voor een eetstoornis.
De morfodysfore stoornis moet onderscheiden worden van eetstoornissen. Zo delen de morfodysfore stoornis en anorexia nervosa een verstoord lichaamsbeeld en een preoccupatie met vermeende gebreken in het uiterlijk. Veel mensen met anorexia nervosa zijn gepreoccupeerd met andere aspecten van het uiterlijk dan het gewicht, zoals de grootte van hun buik of dijen of zelfs lichaamsdelen als de huid of neus. Omgekeerd zijn sommige mensen met de morfodysfore stoornis gepreoccupeerd met hun gewicht en lichaamsvorm. Hoewel anorexia nervosa en de morfodysfore stoornis overeenkomsten en zelfs enige overlap vertonen, zijn er ook enkele belangrijke verschillen. Het gaat dan onder andere om de genderverdeling (anorexia nervosa komt vaker voor bij vrouwen), comorbiditeit, patronen van familiale aggregatie van psychische stoornissen en respons op de behandeling.
→Specificeer indien:
Met musculodysfore stoornis De betrokkene is gepreoccupeerd met het idee dat zijn of haar lichaam te klein of onvoldoende gespierd is. Deze specificatie wordt ook toegepast wanneer de betrokkene een preoccupatie heeft met andere lichaamsdelen, wat vaak voorkomt.
In de DSM-5 zijn specificaties toegevoegd over de vraag of de preoccupatie zich richt op de lichaamsbouw (musculodysforie, gedefinieerd als een preoccupatie met het idee dat het lichaam te klein of onvoldoende gespierd is) en over het realiteitsbesef.
Musculodysforie lijkt in een aantal aspecten beduidend te verschillen van andere vormen van de morfodysfore stoornis (bijvoorbeeld een hogere prevalentie van suïcidaal gedrag en comorbide stoornissen in het gebruik van een middel), en de behandelingsaanpak kan enige aanpassing vergen. Het toevoegen van deze specificatie kan dus klinisch nut hebben.
Hoewel de meerderheid van de mensen met de morfodysfore stoornis ook betrekkingsideeën heeft (denken dat anderen hun ingebeelde defect opmerken en daarop met afkeer of walging reageren), lijken er veel meer overeenkomsten dan verschillen te zijn tussen de morfodysfore stoornis met wanen en die zonder wanen. De inzichtspecificatie omvat het brede continuüm van realiteitsbesef (inclusief waandenkbeelden) dat de stoornis kenmerkt. Deze niveaus van realiteitsbesef zijn vergelijkbaar met de categorieën in veelgebruikte meetschalen voor de morfodysfore stoornis, en ze zijn dezelfde als die voor OCS.
→Specificeer indien:
Geef de mate van realiteitsbesef aan over de opvattingen horend bij de morfodysfore stoornis (bijvoorbeeld: ‘Ik zie er niet uit’, of: ‘Ik ben misvormd’).
Met goed of redelijk realiteitsbesef De betrokkene erkent dat de opvattingen die horen bij de morfodysfore stoornis, zeker of waarschijnlijk niet waar zijn, of dat deze mogelijk wel, of mogelijk niet waar zijn.
Met gering realiteitsbesef De betrokkene is van mening dat de opvattingen die horen bij de morfodysfore stoornis, waarschijnlijk waar zijn.
Met ontbrekend realiteitsbesef/paranoïsche overtuigingen De betrokkene is er volledig van overtuigd dat de opvattingen die horen bij de morfodysfore stoornis, waar zijn.
