Het voornaamste kenmerk van encopresis is de uitscheiding van ontlasting op ongepaste plaatsen (in de kleding of op de grond) (criterium A). De uitscheiding is meestal ongewild, maar gebeurt soms opzettelijk. Dit voorval dient minstens eenmaal per maand gedurende minstens drie maanden voor te komen (criterium B), en de kalenderleeftijd van het kind moet minstens 4 jaar zijn (of, bij kinderen met een ontwikkelingsachterstand: een ontwikkelingsleeftijd van minstens 4 jaar) (criterium C). De incontinentie voor ontlasting kan niet uitsluitend toegeschreven worden aan de fysiologische effecten van een middel (zoals laxantia) of aan een somatische aandoening, behalve wanneer het een aan obstipatie gerelateerd mechanisme betreft (criterium D).
Wanneer de uitscheiding van ontlasting ongewild gebeurt, in plaats van opzettelijk, heeft dit veelal te maken met obstipatie, fecale impactie en fecale retentie, met overloop als gevolg. De obstipatie kan door psychologische factoren ontstaan (bijvoorbeeld door de angst om op een bepaalde plaats te defeceren, of door een algemeen patroon van angstig of oppositioneel gedrag), wat leidt tot het vermijden van defecatie en excessieve opzettelijke retentie van ontlasting. Een fysiologische predispositie voor obstipatie kan bestaan uit het ineffectief aanspannen of een paradoxale dynamiek van de defecatie, waarbij de externe sfincter of bekkenbodem tijdens het persen voor het defeceren wordt samengetrokken in plaats van ontspannen. Eet- en drinkgewoonten (zoals onvoldoende vochtinname), coeliakie, hypothyreoïdie of een bijwerking van medicatie kunnen eveneens obstipatie veroorzaken. Wanneer er eenmaal obstipatie is, kan deze worden gecompliceerd door een anale fissuur, pijnlijke defecatie en verdere fecale retentie. De consistentie van de ontlasting kan wisselend zijn. Bij sommigen heeft de ontlasting een normale of vrijwel normale consistentie. Bij anderen, zoals mensen bij wie zich secundair aan fecale retentie overloopincontinentie voordoet, kan de ontlasting vloeibaar zijn.
