Op een casus gebaseerde vragen

A Mevrouw De Ruiter, een 36-jarige vrouw die kortgeleden de diagnose hypothyreoïdie heeft gekregen, wordt doorverwezen door haar huisarts voor een onderzoek naar angststoornissen. In de verwijsbrief staat dat zij de afgelopen drie jaar geregeld lichamelijke klachten heeft gehad (bijvoorbeeld vermoeidheid, duizeligheid en hartkloppingen). Op basis van deze klachten is klinisch vastgesteld dat zij hypothyreoïdie heeft. De hypothyreoïdie is met succes behandeld, maar helaas bleven de symptomen vrijwel onverminderd aanhouden. Bovendien voelde patiënte zich door deze klachten niet meer in staat haar gewone werkzaamheden te verrichten. Verder somatisch onderzoek leverde geen bevindingen op die deze aanhoudende klachten konden verklaren. Haar huisarts had haar echter voor alle zekerheid naar een endocrinoloog verwezen omdat haar symptomen mogelijk door over- of onderbehandeling van de hypothyreoïdie konden worden veroorzaakt. Volgens de endocrinoloog was de schildklierfunctie van patiënte klinisch en fysiologisch in orde bij het gebruik van de medicijnen. Mevrouw De Ruiter kwam twee weken geleden niet opdagen op haar eerste afspraak bij de ggz-instelling, maar is op tijd voor de huidige afspraak. Zij is het niet eens met de verwijzing naar een ggz-hulpverlener.

Welke aspecten van de anamnese komen overeen met de somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen? Mevrouw De Ruiter ging in eerste instantie naar haar huisarts, wat meestal het geval is bij mensen met een mogelijke somatisch-symptoomstoornis of verwante stoornis. Daarnaast heeft zij een aantal onderzoeken ondergaan, en werd zij door de huisarts naar de specialist verwezen om een mogelijke oorzaak te vinden voor haar somatische klachten. Bij mensen met een somatisch-symptoomstoornis of verwante stoornis is vaak sprake van een verhoogd gebruik van medische voorzieningen. Het missen van haar afspraak kan erop wijzen dat zij twijfelt of ze wel naar een ggz-hulpverlener moet gaan. Mensen met een somatisch-symptoomstoornis of verwante stoornis verzetten zich vaak tegen verwijzing naar een ggz-hulpverlener omdat zij zijn gericht op de somatische en niet op de psychische kant van hun symptomen.

B Mevrouw De Ruiter vertelt dat ze heel veel last heeft van haar somatische klachten en dat zij daardoor alle activiteiten moet laten schieten die ze voorheen wel kon doen. Ze besteedt de hele dag aan het zoeken naar informatie over mogelijke oorzaken van haar klachten en naar alternatieve behandelingen. Ze voelt zich behoorlijk gefrustreerd en is ook enigszins boos op de medische stand omdat de zorg en aandacht voor haar symptomen in haar ogen ondermaats zijn. Ze is daarnaast bang en ongerust dat haar symptomen een aanwijzing zijn voor een vreselijke ziekte die nog niet aan het licht is gekomen. Tijdens het onderzoek is mevrouw De Ruiter erg gericht op haar lichamelijke klachten. Zij vraagt hoe een ggz-hulpverlener haar zou moeten helpen met klachten die toch ‘overduidelijk lichamelijk’ zijn.

Welke aspecten van het klinische beeld van mevrouw De Ruiter dragen nog meer bij aan je keus voor de classificatie somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen? Voor wat betreft het ervaren van een of meer somatische klachten gedurende meer dan zes maanden, voldoet mevrouw De Ruiter aan de criteria voor de somatisch-symptoomstoornis. Deze klachten bezorgen haar veel last en verstoren haar dagelijkse leven. Bovendien gaan haar lichamelijke klachten gepaard met maladaptieve en excessieve gedachten en gedragingen. Er is sprake van een onderliggende somatische aandoening die haar klachten zou kunnen verklaren (hypothyreoïdie), maar dit sluit een somatisch-symptoomstoornis niet uit. Patiënte bevestigt dat ze hevig ongerust is over haar gezondheid en ervan overtuigd is dat haar symptomen betekenen dat zij een nog niet gediagnosticeerde en mogelijk gevaarlijke lichamelijke ziekte heeft. Als gevolg van deze overtuiging besteedt ze extreem veel tijd aan het zoeken naar informatie over haar somatische symptomen. De somatische symptomen kunnen een centrale eigenschap en bepalend aspect van haar persoonlijkheid worden.