Het hoofdkenmerk van de vertraagde ejaculatie is een forse vertraging in het komen tot een ejaculatie, of een zelden of niet optreden van de ejaculatie in alle of bijna alle gevallen van seksuele activiteit met een partner, ondanks de aanwezigheid van voldoende seksuele stimulatie en het verlangen om te ejaculeren (criterium A). Om in aanmerking te komen voor een DSM-5-classificatie vertraagde ejaculatie, moeten de symptomen minimaal ongeveer zes maanden aanhouden (criterium B) en klinisch significante lijdensdruk bij de betrokkene veroorzaken (criterium C). De seksuele activiteit met de partner kan handmatige, orale, coïtale of anale stimulatie betreffen. In de meeste gevallen gaat de classificatie uit van de zelfrapportage van de betrokkene, hoewel het motief van mannen in een heteroseksuele partnerrelatie om behandeling te zoeken vaak is dat hun vrouw of vriendin eronder lijdt. Het komt vaak voor dat mannen die zich met klachten over vertraagde ejaculatie melden wel in staat zijn om te ejaculeren na zelfstimulatie, maar niet tijdens seksuele activiteit met hun partner.
De definitie van ‘vertraging’ is meestal niet precies afgebakend, aangezien er geen consensus bestaat over wat een redelijke tijdsduur is voor het bereiken van een orgasme, of wat voor de meeste mannen en hun seksuele partners onaanvaardbaar lang is. Hoewel de definities van vertraagde ejaculatie evenzeer van toepassing zijn op mensen met een heteroseksuele als op mensen met een homoseksuele geaardheid, richt het overgrote deel van de onderzoeken zich op de intravaginale latentie en dus op geslachtsgemeenschap tussen man en vrouw. De bevindingen van die onderzoeken beschrijven dat het bereik van de intravaginale ejaculatielatentietijd (IELT) van de meerderheid van de mannen ongeveer 4–10 minuten is. Er is ook geen duidelijke diagnostische afbakening tussen de vertraagde ejaculatie als een seksuele disfunctie en de vertraging die het gevolg is van normale veroudering. Daarom moet de classificatie vertraagde ejaculatie gebaseerd worden op een klinisch oordeel, rekening houdend met de psychoseksuele en somatische voorgeschiedenis van de betrokkene, diens leeftijd, de relationele context, en patronen en gedrag van seksuele stimulatie. De classificatie vertraagde ejaculatie mag niet worden toegekend als de clinicus oordeelt dat de ontevredenheid van de betrokkene over zijn seksleven volledig toe te schrijven is aan onrealistische verwachtingen.
