Onder de vlooien
Julie B. Penzner, MD
Bespreking
De wanen van mevrouw Gonzalez in combinatie met een volledige terugkeer naar het premorbide niveau van functioneren wijzen op een kortdurende psychotische stoornis met duidelijke stressoren. Een kortdurende psychotische stoornis (met of zonder duidelijke stressoren), die voorheen ‘kortdurende reactieve psychose’ werd genoemd, kan niet worden toegekend totdat de patiënt weer zijn normale niveau van functioneren heeft bereikt. De differentiële diagnostiek is bij deze aandoening belangrijk.
Ten tijde van de opname kreeg de patiënt de classificatie ‘ongespecificeerde psychotische stoornis‘ toegekend, wat vaak gebeurt als er sprake is van een psychose maar er onvoldoende informatie is. De classificatie ‘kortdurende psychotische stoornis’ kon pas worden toegekend toen haar symptomen in snel tempo verdwenen. Het realiteitsbesef van mevrouw Gonzalez kwam snel terug en ze kon haar symptomen in verband brengen met de stressoren die eraan voorafgingen. Hoewel de duur van een acute psychotische episode door een behandeling kan worden bekort, wordt een behandeling in de DSM-5 niet meegeteld bij de vereiste dat de episode minder dan een maand mag duren.
Hierbij moet worden opgemerkt dat stressoren zowel positief (bijvoorbeeld een huwelijk, nieuwe baan, geboorte) als negatief kunnen zijn, zoals in het geval van mevrouw Gonzalez. Een gunstige prognose gaat vaak samen met een voorgeschiedenis met een goed premorbide niveau van functioneren, significante acute stressoren en de afwezigheid van een psychiatrische ziekte in de psychiatrische voorgeschiedenis en de familieanamnese.
Het slechte slapen van mevrouw Gonzalez, haar geagiteerde gedrag en haar premorbide voorgeschiedenis met depressiviteit, kunnen ook wijzen op een bipolaire-stemmingsstoornis, maar andere symptomen die deze classificatie kunnen bevestigen, ontbreken. Op een vergelijkbare manier kan haar waanachtige preoccupatie met vlooien op een waanstoornis (parasietenwaanstoornis) wijzen, maar dit is onwaarschijnlijk omdat de symptomen van mevrouw Gonzalez daarvoor te snel verdwenen. Mensen met een persoonlijkheidsstoornis kunnen een ‘micropsychose’ krijgen, maar er zijn geen aanwijzingen dat mevrouw Gonzalez een persoonlijkheidsstoornis heeft of een specifieke kwetsbaarheid in haar persoonlijkheid. Simuleren en een nagebootste stoornis zijn onwaarschijnlijk, evenals een delirium en andere stoornissen die samenhangen met een somatische aandoening.
Kortdurende psychotische episoden hebben een lage prevalentie in de bevolking, wat kan betekenen dat kortdurende psychoses weinig voorkomen. Het kan ook betekenen dat mensen die een psychose van heel korte duur doormaken geen psychiatrische hulp zoeken. Omdat de symptomen maar kort aanwezig en onvoorspelbaar zijn, zijn ze moeilijk te onderzoeken en is het voor clinici of instellingen lastig om expertise op te bouwen. Kortdurende psychotische episoden hebben ook een relatief weinig stabiel beloop, wat logisch is omdat ze — anders dan schizofrenie — per definitie van korte duur zijn en zelfs pas kunnen worden geclassificeerd als de symptomen in remissie zijn en er sprake is van een zorgvuldige follow-up.
