Onder de vlooien
Julie B. Penzner, MD
Lara Gonzalez, een 51-jarige gescheiden freelancejournaliste, komt naar de spoedeisende hulp voor een huidonderzoek vanwege een besmetting met vlooien. Omdat er op haar huid niets wordt aangetroffen dat op de aanwezigheid van vlooien kan wijzen en patiënte blijft volhouden dat ze thuis niet veilig is, wordt ze opgenomen op een psychiatrische afdeling met de classificatie ‘ongespecificeerde psychotische stoornis’.
Haar zorgen zijn ongeveer een week vóór het huidige klinische beeld begonnen. Om financieel het hoofd boven water te houden, heeft ze tijdelijk een kamer in huis verhuurd en is ze op de huisdieren van buren gaan passen. Toen begon ze bruine insecten te zien die zich in haar huid boorden, op de muren liepen en overal op alle vloerkleden en matrassen te vinden waren. Ze heeft een zak met kleding weggegooid omdat ze daarin het ‘geritsel van krioelende vlooien’ dacht te horen. Ze sliep slecht en is in de 36 uur voor haar opname driftig bezig geweest om haar huis schoon te maken, omdat ze bang was dat haar huurders niet zouden betalen als ze de vlooien zouden zien. Ze is meerdere keren onder de douche gaan staan om zichzelf met een speciale shampoo tegen vlooien te behandelen. Ze heeft iemand van de ongediertebestrijding laten kijken, maar die heeft niets aangetroffen; ze geloofde hem niet. Ze is overstuur vanwege de plaag, maar heeft verder geen depressieve of manische symptomen, en ook geen achterdocht. Ze heeft geen drugs of alcohol gebruikt. Er komen geen psychiatrische aandoeningen in de familie voor. Mevrouw Gonzalez is ooit depressief geweest en werd korte tijd met antidepressiva behandeld. Er zijn geen relevante somatische problemen.
Haar zorgen over de vlooienplaag vallen samen met het nieuws dat bij haar zus een invasieve vorm van kanker is vastgesteld, het begin van haar eigen menopauze, financiële problemen waardoor zij misschien weer naar Spanje (haar land van herkomst) zal moeten verhuizen, en een recente relatiebreuk met haar vriend. In haar normale manier van doen beschrijft zij zichzelf als een dwangmatig iemand die altijd al een beetje smetvrees heeft gehad, wat in tijden van spanning altijd ietwat erger wordt.
Bij het psychiatrisch onderzoek wordt een rustige vrouw gezien die gemakkelijk en sociaal adequaat contact maakt, met normaal oogcontact. Ze laat een plastic zakje zien met ‘vlooien en larven’ die ze in het ziekenhuis, in afwachting van het onderzoek, heeft verzameld. In het zakje blijken alleen wat pluisjes en pleisterkalk te zitten. Haar manier van praten heeft iets dwingends. Haar cognitieve functies zijn intact. Ze heeft een gestoord realiteitsbesef, maar voor het overige is haar oordeelsvermogen naar het oordeel van de clinicus redelijk intact. Ze antwoordt ontkennend op de vraag of ze hallucinaties heeft. Haar gedachten zijn volledig in beslag genomen door en gericht op vlooien. Ze gelooft dat iedere haar die ze verliest in een larve verandert. En als ze huilt, denkt ze dat er eitjes uit haar traanbuis komen. Ze is er rotsvast van overtuigd dat de pluisjes larven zijn en dat ze onder de vlooien zit. Ze beschrijft haar stemming als ‘momenteel somber’. Af en toe is ze in tranen, maar over het algemeen lacht ze vriendelijk in reactie op anderen. Ze is niet suïcidaal of homicidaal.
Uit een dermatologisch onderzoek blijkt dat er zich geen larven onder de huid van mevrouw Gonzalez hebben genesteld. De bevindingen van een neurologisch onderzoek, laboratoriumonderzoek en toxicologisch onderzoek zijn normaal. Ze mag met een antipsychoticum naar huis en moet iedere week terugkomen voor ondersteunende psychotherapie. Haar preoccupatie is binnen een paar dagen verminderd en na twee weken volledig verdwenen. Haar realiteitsbesef verbetert zodanig dat zij haar overtuiging dat er vlooien onder haar huid zitten, een ‘gekke gedachte’ kan noemen. Zij wijt haar ‘verlies van de werkelijkheid’ aan de vele stressoren en kan goed onder woorden brengen dat haar waan een manier was om zichzelf af te leiden van haar werkelijke problemen. Haar familie bevestigt dat zij snel weer normaal functioneerde.
