Pijn in de knie

Pieter Wonderman is een 46-jarige orthodox-gereformeerde predikant, die door zijn huisarts — bij wie hij zich wegens chronische pijn aan de rechterknie meldde — is doorverwezen naar de verslavingszorg vanwege misbruik van een opioïde met daarbij ook som­ber­heids­klach­ten.

Bijna anderhalf jaar geleden is patiënt tijdens het voetballen geblesseerd geraakt aan zijn rechterknie. Zijn moeder heeft hem een paar paracetamol/co­de­ï­ne­ta­blet­ten gegeven, die zij voor haar rugpijn gebruikte, en die hebben hem goed geholpen. Toen de pillen op waren en de pijn terugkwam, is patiënt naar de huisartsenpost gegaan, waar hij te horen kreeg dat de knie licht verstuikt was. Hij heeft voor een maand paracetamol/co­de­ï­ne­ta­blet­ten mee naar huis gekregen. Hij heeft de pillen volgens voorschrift een maand lang gebruikt, waarna de pijn is verdwenen.

Na het stoppen met de pillen, kwam de pijn in zijn knie echter weer terug. Hij bezocht een orthopeed, die beeldvormend onderzoek liet doen en op grond daarvan vaststelde dat er geen structurele schade was. Patiënt kreeg voor nog een maand paracetamol/co­de­ï­ne­ta­blet­ten mee. Deze keer heeft hij echter meer dan de voorgeschreven dosis nodig om de pijn te onderdrukken. Verder heeft hij als hij de pillen niet inneemt, last van een dysfore stemming en van ‘pijntjes’, en beschrijft hij een hunkering naar meer opioïden. Hij gaat terug naar de orthopeed, die hem doorverwijst naar een pijnspecialist.

Patiënt geneert zich te veel om naar de pijnspecialist te gaan; hij is van mening dat hij de pijn door veel te bidden en te vertrouwen op zijn eigen kracht moet kunnen overwinnen. Door de pijn, zijn dysfore stemming en de spierpijn in zijn hele lichaam die optreden zodra hij stopt met de pijnmedicatie, lukt het hem echter niet om het zonder te stellen. Bovendien begint hij te genieten van het gevoel van ‘high’ zijn dat de pillen hem geven en ervaart hij nu een intense hunkering naar de medicatie. Om aan nieuwe recepten voor opioïden te komen, bezoekt hij de laatste tijd regelmatig steeds weer andere hulpposten en liegt dan vaak over de frequentie en de intensiteit van de pijn; verder heeft hij al tweemaal pillen van zijn moeder gestolen. Het streven om aan meer opioïden te komen is inmiddels een preoccupatie voor hem geworden waar zijn werk en privéleven onder lijden. Hij heeft last van een sombere stemming maar niet van andere neu­ro­ve­ge­ta­tie­ve of stem­mings­symp­to­men. Uiteindelijk heeft hij zijn huisarts in vertrouwen genomen over zijn opioïdegebruik en sombere stemming, waarna hij is doorverwezen naar een instelling voor verslavingszorg.

De heer Wonderman heeft twee keer eerder in zijn leven een depressieve episode doorgemaakt die door zijn huisarts succesvol is behandeld met escitalopram. Verder is zijn anamnese positief voor een stoornis in alcoholgebruik als twintiger. Nadat hij destijds door zijn naasten met zijn alcoholgebruik is geconfronteerd, is het hem gelukt om op eigen kracht met drinken te stoppen. Wel rookt hij nog steeds twee pakjes sigaretten per dag. Zijn vader heeft altijd aan depressies geleden en in zijn familie van moederskant heeft ‘bijna iedereen problemen met verslaving’. Patiënt is nu twintig jaar getrouwd en heeft twee kinderen in de schoolgaande leeftijd. Hij is al vijftien jaar als predikant verbonden aan zijn huidige gemeente. Zijn huisarts heeft hem onlangs lichamelijk onderzocht en la­bo­ra­to­ri­um­on­der­zoek laten doen, en hierbij zijn geen bijzonderheden gevonden.

Bij het status-men­ta­lis­on­der­zoek wordt een coöperatieve man gezien die op de meeste vragen antwoordt met een kort ‘ja’ of ‘nee’. Zijn korte- en lan­ge­ter­mijn­ge­heu­gen zijn globaal intact (niet getest). Hij heeft geen hallucinaties of wanen. Zijn denken is normaal van tempo, zonder tangentialiteit of wijdlopigheid. Zijn stemming is somber, zijn affect daarbij passend en weinig modulerend. Er zijn geen psy­cho­mo­to­ri­sche bijzonderheden.