Dissociaties
Roberto Lewis-Fernández, MD
Bespreking
De symptomen van mevrouw Zanoni kunnen door verschillende clinici verschillend worden geïnterpreteerd. Omdat de moord op haar verloofde ontegenzeggelijk psychotraumatisch is, zou een clinicus kunnen proberen om haar symptomen onder een van de DSM-5-classificaties van de psychotrauma- en stressorgerelateerde stoornissen te scharen. Een andere clinicus herkent mogelijk psychotische symptomen en kan proberen een classificatie bij de schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen te vinden. Een derde gaat misschien op zoek naar een depressieve-stemmingsstoornis of een angstgerelateerde stoornis die aan de symptomen voldoet. Weer iemand anders kijkt misschien in de richting van een persoonlijkheidsstoornis of een reeds bestaande kwetsbaarheid van de persoonlijkheid die tot deze symptomen kan hebben geleid.
Door dicht bij de verstrekte informatie te blijven kan echter een veel simpeler verklaring worden gevonden. In reactie op het nieuws over de moord, voelde mevrouw Zanoni zich ‘verdoofd’ en liep ze urenlang in haar flat kleding op te vouwen en uit te vouwen. Ze beschrijft dat ze zich losgekoppeld voelde van haar lichaam, emoties en omgeving. Ze werd tegengehouden toen ze bleekmiddel probeerde te drinken en viel daarna met schokkende bewegingen en huilend op de grond. Zij kan zich dit voorval niet herinneren, en zegt dat zij uren later op de SEH-afdeling ontwaakte. Nadien had ze nog meerdere dagen intrusieve, ongewenste herinneringen en nachtmerries, maar na een week of twee was zij weer min of meer in haar normale doen.
Mevrouw Zanoni had een acute dissociatieve reactie op stressvolle gebeurtenissen. Deze nieuwe DSM-5-classificatie, die als voorbeeld bij de andere gespecificeerde dissociatieve stoornis wordt genoemd, beschrijft een cluster van mensen die reageren op stress met acute, voorbijgaande dissociatieve symptomen, die uit een combinatie van de volgende kenmerken kunnen bestaan: bewustzijnsvernauwing, depersonalisatie, derealisatie, dispercepties (zoals vertraagde tijd, macropsie), microamnesieën, voorbijgaande stupor, en veranderingen in het sensomotorische functioneren (zoals analgesie, paralyse). Patiënte heeft verteld dat zij een bewustzijnsvernauwing (somberen met repetitief gedrag), depersonalisatie, derealisatie, een voorbijgaande stupor en microamnesie had.
Bij sommige mensen keren de acute episoden terug, vooral bij herhaaldelijke stressoren die als luxerende factor optreden voor nieuwe acute reacties. Bij anderen verdwijnt de acute aandoening en zijn er minimale gevolgen.
Een acute dissociatieve episode kan comorbide met andere psychiatrische stoornissen optreden, of kan beperkt blijven tot een geïsoleerde reactie bij een overigens normaal functionerend persoon. Acute dissociatieve episoden maken over de hele wereld deel uit van diverse clusters van syndromen. Een vergelijkbare dissociatieve episode zou in het zuiden van de Verenigde Staten falling-out worden genoemd, en in Haïti een indisposition. In Latijns-Amerika heten vergelijkbare episoden ataque de nervios (‘zenuwaanval’) en deze term werd ook door mevrouw Zanoni gebruikt tijdens haar opname.
Haar familieleden hebben patiënte waarschijnlijk zo goed in de gaten gehouden omdat zij bang waren dat er zoiets zou gebeuren nadat het nieuws bekend werd, waardoor zij erger, het innemen van een bleekmiddel, hebben kunnen voorkomen. Ataques komen vaak voor. Zij worden in de Latijns-Amerikaanse cultuur als een normale reactie gezien, als ze worden geluxeerd door afzonderlijke en ingrijpende stressoren, zoals bij patiënte gebeurde. Een levenslange voorgeschiedenis met ataques gaat echter samen met een hogere kans op arbeidsongeschiktheid door een psychische aandoening, suïcidegedachten en een poliklinische ggz-behandeling. De ataque van patiënte wijst daarom op een potentiële kwetsbaarheid voor psychiatrische gevolgen. In dit specifieke geval zouden zij en haar familie voorlichting moeten krijgen over dat de kans bestaat dat zij bij een nieuwe stressor opnieuw een aanval krijgt.
