Verdrietig en psychotisch

John Echtveld is een alleenstaande, werkloze man van 25 jaar, die al een paar jaar onder controle is van een psychiater vanwege psychose, depressie, angst en misbruik van cannabis en alcohol.

Na een op het eerste gezicht normale kindertijd begonnen bij John op de leeftijd van 15 jaar problemen te ontstaan met een sombere stemming, anhedonie, een gering energieniveau en een sociaal isolement. In ongeveer dezelfde periode begon patiënt alcohol te drinken en dagelijks cannabis te roken. Bovendien ontwikkelde hij recidiverende paniekaanvallen, gekenmerkt door plotseling optredende hartkloppingen, transpireren en gedachten over doodgaan. De twee perioden waarin zijn depressiviteit en paniek het ergst waren, kreeg hij een combinatie van 100 mg sertraline per dag en psychotherapie. Beide keren was er binnen enkele weken verlichting van de ernstigste depressieve symptomen en stopte patiënt binnen enkele maanden met het ser­tra­li­ne­ge­bruik. Tussen de perioden van ernstige depressiviteit maakte patiënt over het algemeen een verdrietige, prikkelbare en ongemotiveerde indruk. Zijn school­pres­ta­ties verslechterden vanaf de vierde klas van de middelbare school en bleven gedurende de rest van zijn mid­del­ba­re­school­tijd zwak. Na de middelbare school ging hij, tegen de verwachting van zijn ouders in, niet studeren, maar bleef hij thuis wonen en had losse baantjes in de buurt van zijn ouderlijk huis.

Op de leeftijd van ongeveer 20 jaar kreeg John Echtveld een psychotische episode, waarin hij ervan overtuigd was dat hij op 6-jarige leeftijd mensen had vermoord. Hoewel hij zich de mensen of de omstandigheden niet kon herinneren, was hij er absoluut van overtuigd dat dit echt was gebeurd, wat werd bevestigd door stemmen die hem er onophoudelijk van beschuldigden een moordenaar te zijn. Daarnaast raakte hij ervan overtuigd dat andere mensen hem zouden vermoorden om dat wat er was gebeurd, en hij vreesde dus ook voor zijn leven. In de loop van de volgende twee tot drie weken ging hij steeds meer gebukt onder schuldgevoelens en werd hij steeds meer in beslag genomen door het idee dat hij zelfmoord moest plegen door zijn polsen door te snijden, wat er uiteindelijk toe leidde dat hij werd opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. Bij opname was zijn affect angstig, maar daarna werd hij al binnen een paar dagen ook erg depressief, met de bijbehorende symptomen van somberheid, uitgesproken anhedonie, slecht slapen en een verminderde eetlust en concentratie. Patiënt krijgt een combinatie van an­ti­psy­cho­ti­sche en antidepressieve medicatie, waarna binnen vier weken remissie optreedt van zowel de depressieve als de psychotische symptomen. De totale duur van de psychotische symptomen was daarmee ongeveer zeven weken, met in vier daarvan ook een depressieve episode. Tot zijn 22ste jaar wordt patiënt nog twee keer opgenomen met hetzelfde symp­to­men­pa­troon, dat begint met een paar weken wanen en hallucinaties, samenhangend met zijn overtuiging dat hij als kind mensen heeft vermoord, gevolgd door ernstige depressiviteit gedurende nog eens een maand. De terugval gebeurt beide keren in een periode waarin patiënt, schijnbaar wel trouw, een redelijke dosering an­ti­psy­cho­ti­sche medicatie slikt. De afgelopen drie jaar heeft patiënt trouw clozapine geslikt en heeft hij geen nieuwe episoden van hallucinaties, wanen of depressie meer gehad. Hij heeft ook trouw zijn antidepressiva geslikt en de ondersteunende psychotherapie gevolgd; desondanks zijn zijn somberheid, prikkelbaarheid en gebrek aan motivatie nooit volledig verdwenen.

Kenmerkend voor de anamnese van John Echtveld is zijn cannabis- en alcoholmisbruik, dat op 15-jarige leeftijd begon. Voordat hij op 20-jarige leeftijd een psychose kreeg, rookte hij bijna dagelijks meerdere joints en dronk hij in de weekends veel, af en toe gevolgd door een black-out. Na het krijgen van de psychose nam zijn cannabisgebruik aanzienlijk af, maar dat voorkwam niet dat hij tot zijn 22ste nog twee psychotische episoden kreeg (zoals in het voorgaande wordt beschreven). Patiënt begon AA- en NA-bijeenkomsten te bezoeken, slaagde er op de leeftijd van 23 jaar in om te stoppen met het gebruik van cannabis en alcohol, en is sinds die tijd nuchter.