Fetisjismestoornis?
Richard Balon, MD
Bespreking
De heer Nijs geeft aan dat hij sinds enige jaren opgewonden raakt van damesondergoed. Zijn gedrag past in de definitie van een fetisj, namelijk persisterend intens seksueel opgewonden raken van het gebruik van voorwerpen (bijvoorbeeld damesondergoed) of een zeer specifieke focus op een niet-genitaal lichaamsdeel (bijvoorbeeld voeten). Over het algemeen worden parafilieën onderverdeeld op basis van de handeling of het erotisch object van de handeling. In die zin zou fetisjisme opgevat worden als gedrag met een ‘afwijkend erotisch object’, evenals parafilieën als pedofilie en transvestie.
Een parafilie is niet hetzelfde als een parafiele stoornis volgens de DSM-5, tenzij de parafilie lijdensdruk of risico’s oplevert, of potentieel anderen schaadt. In het geval van de heer Nijs lijkt zijn gedrag egosyntoon te zijn geweest en geen problemen te hebben opgeleverd totdat zijn vrouw hem betrapte in damesondergoed. Vanaf dat moment begon mevrouw Nijs eronder te lijden, hetgeen de aanleiding was tot het psychiatrisch onderzoek en de vraag of er geen sprake is van een fetisjismestoornis volgens de DSM-5. Als zijn vrouw de fetisj zou accepteren of zelfs leuk vinden, was deze vraag zonder meer met ‘nee’ te beantwoorden. De casus geeft op dit moment onvoldoende informatie om tot de classificatie fetisjismestoornis te komen. Duidelijk is wel dat er sprake is van een partner-relatieprobleem.
Het zou nuttig zijn meer aspecten van de situatie van de heer Nijs te onderzoeken. Allereerst lijkt het erop dat hij niet bij de psychiater komt omdat hij hulp wil, maar omdat hij niet wil scheiden. Het kan dan ook zo zijn dat hij zijn problemen minimaliseert. Hij zegt dat de interesse die hij als tiener had in damesondergoed pas terugkwam toen zijn vrouw ziek werd, maar parafilieën — die inderdaad vaak in de puberteit beginnen, net als bij de heer Nijs — blijven in het algemeen bestaan: hij kan een onderbreking van enkele decennia hebben gehad, maar het kan ook zo zijn dat hij zijn verhaal heeft aangepast om het voor zijn vrouw logischer te maken. Verder is het zo dat veel mensen met een parafilie er meerdere hebben. Kiest hij bijvoorbeeld voor ondergoed van een bepaalde leeftijdsgroep (bijvoorbeeld voor jonge meisjes of juist oudere vrouwen)? Hij raakt niet enkel opgewonden van het ondergoed, maar draagt het ook. Doet hij aan crossdressing, of raakt hij opgewonden van het dragen van damesondergoed buiten de context van masturbatie? Als dat zo is, valt zijn gedrag onder transvestie. Ook zou het nuttig zijn wat meer te weten te komen over zijn fantasieën bij het masturberen met damesondergoed. Wellicht beeldt hij zich bijvoorbeeld in dat hij seks heeft met een andere man. Als dat zo is, kan het zijn dat hij homoseksuele gevoelens (of gedrag) heeft waar hij niet over wil praten. Hoewel homoseksualiteit geen parafilie is, zou de reden voor de heer Nijs schaamte kunnen zijn, of het feit dat zijn vrouw dit aspect van zijn seksualiteit (nog) niet kent.
Het is bovendien niet helemaal duidelijk of het gedrag van de heer Nijs voldoet aan het DSM-5-criterium van recidiverende en intense seksuele opwinding. Hij geeft aan dat zijn seksuele ervaringen met zijn vrouw goed zijn en dat hij pas interesse kreeg in damesondergoed toen zij fysiek minder aankon. Het zou goed zijn om na te gaan of zijn interesse in damesondergoed groter is dan zijn interesse in ‘normofiele’ seksuele voorkeuren en handelingen.
De heer Nijs vermeldt dat hij langdurig goed gefunctioneerd heeft en geen psychische klachten heeft buiten de zorgen over zijn huwelijksrelatie. Dat zou betekenen dat hij enkel deze parafilie heeft en geen psychiatrische stoornis. Toch zou het zo kunnen zijn dat dit de manier is waarop de heer Nijs zijn verhaal wil presenteren maar dat er eigenlijk andere dingen spelen. Heeft hij bijvoorbeeld een angst- of depressieve stoornis of een stoornis in het gebruik van een middel, waarvan hij niet spontaan melding maakt? Hoe voelt het voor hem om halverwege de zestig te zijn en bijna aan zijn pensioen toe, terwijl zijn vrouw een chronische ziekte heeft? De stress van het ouder worden kan tot verschillende psychiatrische problemen leiden, waarvan alleen de parafilie eruit springt.
