Buikpijn
Susan Samuels, MD
Bespreking
Thomas is een 8-jarig kind met een verstandelijke beperking die naar een afdeling voor spoedeisende hulp wordt gebracht met buikpijn, chronische obstipatie, prikkelbaarheid, en veranderingen in zijn stemming en functioneren. Al deze symptomen zijn ontstaan sinds hij vier maanden geleden is verhuisd naar een nieuwe stad en van school is veranderd. De differentiële diagnostiek voor dergelijke klachten is breed en de oorzaak kan ook psychiatrisch zijn, maar de eerste prioriteit is dat er een grondig somatisch onderzoek wordt gedaan om oorzaken van de pijn te achterhalen waarover het kind zelf misschien niet duidelijk kan vertellen (bijvoorbeeld oorontstekingen, urineweginfecties).
Als buikpijn en obstipatie de voornaamste klachten zijn, worden bij echografie van de buik meestal ingewanden vol faeces gezien. Die bevinding zou dan aanleiding zijn voor een streng dieet, zoals een week daarvoor ook is geadviseerd door de kinderarts van patiënt. De röntgenfoto van Thomas is echter ongewoon, want deze toont niet alleen het residu van stukjes loodhoudende verf, maar ook drie speelgoedsoldaatjes.
Het persisterend eten van niet voor consumptie bestemde stoffen is het hoofdkenmerk van pica. Om aan de DSM-5-criteria te voldoen moet dit gebeuren in een mate die ernstig genoeg is om klinische aandacht te rechtvaardigen. Pica is meestal comorbide met een verstandelijke beperking of een autismespectrumstoornis, al wordt het ook wel gezien bij andere stoornissen, zoals schizofrenie en de obsessieve-compulsieve stoornis. Net als bij deze patiënt is er meestal geen sprake van afkeer tegen eten in het algemeen, en Thomas’ positie op de groeicurve is hetzelfde gebleven.
Met pica wordt niet bedoeld het in de mond stoppen en soms ook doorslikken van objecten dat kenmerkend is voor baby’s, dreumesen en personen met een ontwikkelingsachterstand. In plaats daarvan gaat het bij pica om het chronisch en in klinisch relevante mate doorslikken van oneetbare objecten zoals klei, modder, touw of sigarettenpeuken. Pica kan extreem gevaarlijk zijn. Zo had Thomas van de soldaatjes een perforatie in zijn maag-darmkanaal kunnen oplopen. Behalve de soldaatjes (die omdat ze van zijn opa zijn geweest mogelijk lood bevatten) at Thomas ook loodhoudende verf. De acute blootstelling aan lood droeg waarschijnlijk bij aan de buikpijn, terwijl het chronisch binnenkrijgen van lood desastreuze neurologische gevolgen zou kunnen hebben voor deze jongen, die al een verstandelijke beperking heeft.
Thomas heeft niet alleen buikpijn, maar zoekt ook geen aansluiting bij zijn klasgenoten en zijn broertje, en is prikkelbaar en huilerig. Dit gedrag kan een uiting van pijn zijn, maar lijkt meer op psychische stress te wijzen. Ook de pica zelf kan een uiting van stress zijn, vooral omdat het gedrag pas is begonnen na de verhuizing uit Noord-Holland. Psychosociale stressoren veroorzaken bij kinderen vaak meerdere somatische symptomen, en dat geldt vooral voor kinderen met een verstandelijke beperking. Thomas komt mogelijk ook in aanmerking voor de classificatie aanpassingsstoornis met sombere stemming. Als zijn stemmingsveranderingen secundair zijn aan het toxische loodgehalte in zijn bloed, is depressieve-stemmingsstoornis of angststoornis door een middel/medicatie mogelijk een beter passende classificatie. Binnen de setting van de afdeling spoedeisende hulp zal een clinicus zich echter waarschijnlijk niet wagen aan het toekennen van een classificatie over een depressieve-stemmingsstoornis, een angststoornis of een aanpassingsstoornis zolang hij de patiënt niet heeft kunnen beoordelen zonder de acute buikpijn.
