Achterdocht en hallucinaties
Lorin M. Scher, MD; Barbara J. Kocsis, MD
Voorlopige bespreking
Mevrouw Franssen heeft een psychotische stoornis ontwikkeld waarvan veel aspecten in de richting wijzen van een onderliggende neurologische of andere somatische aandoening. Het begin is bijvoorbeeld relatief laat in het leven geweest voor een psychose. Ook heeft ze visuele hallucinaties, cognitieve stoornissen in een vroeg stadium en een cluster van aspecifieke neurologische symptomen (onhandigheid, choreatische bewegingen, bradykinesie).
Er zijn veel mogelijke somatische oorzaken voor een psychose, waaronder infecties, metabole afwijkingen, cerebrovasculair lijden, epilepsie, demyelinisatie en degeneratieve oorzaken, evenals psychose door een middel of medicatie en toxische syndromen. Wanneer eenmaal duidelijk is dat medicatie of andere middelen waarschijnlijk niet de oorzaak zijn, moet de patiënt grondig somatisch onderzocht worden. Bij mevrouw Franssen moet met name gekeken worden naar neurologische oorzaken, gezien haar progressieve neuropsychiatrische symptomen.
Mogelijke neuropsychiatrische ziekten die de symptomen van deze patiënte veroorzaken zijn de ziekte van Parkinson, dementie met lewylichaampjes, de ziekte van Huntington, epilepsie en multiple sclerose.
De ziekte van Parkinson treedt op bij 1% van alle mensen boven de leeftijd van 50 jaar. De symptomen zijn tremor, bradykinesie, rigiditeit en, bij sommigen, dementie. Zeer veel mensen met de ziekte van Parkinson voelen zich somber of zijn depressief, en niet zelden treden psychoses op. Verder is bekend dat de anticholinerge en dopaminerge middelen ter behandeling van de ziekte van Parkinson psychoses kunnen uitlokken of verergeren. Een neurocognitieve stoornis met lewylichaampjes (NCSLL) kan ook worden overwogen, aangezien het kenmerkende symptoom hierbij visuele hallucinaties is in combinatie met parkinsonachtige symptomen. De ziekte van Huntington is een fatale ziekte die autosomaal dominant overerft, en zich meestal manifesteert als de patiënt in de veertig of vijftig is, in de vorm van cognitieve achteruitgang, motorische symptomen en psychiatrische afwijkingen. De psychiatrische symptomen die in de loop van deze ziekte optreden zijn heel breed, en omvatten onder meer depressie, apathie, prikkelbaarheid en psychose. Bij een patiënt zoals mevrouw Franssen moet epilepsie — met name complexe partiële convulsies — altijd worden uitgesloten met behulp van een elektro-encefalogram (eeg). Complexe partiële convulsies kunnen manifest worden door symptomen die lijken op die van een paniekaanval en korte hallucinaties, hoewel mensen met lang bestaande epilepsie ook chronische, immer aanwezige psychotische symptomen kunnen ontwikkelen. Multiple sclerose is een demyeliniserende ontstekingsziekte die vooral bij vrouwen optreedt. Ze gaat vaak samen met depressie, prikkelbaarheid en cognitieve deficiënties. Hallucinaties en wanen zijn echter geen veelvoorkomende uitingen hiervan.
