Bespreking
Ulla Nieuwkoop vertoont bij binnenkomst gedachtevlucht, spreekdrang, verhoogde afleidbaarheid, agitatie, labiliteit, een zeer verminderde slaap, een voor haar ongewone hyperreligiositeit, wanen over haar vrienden en familie en een onterechte maar vaststaande overtuiging dat ze haar kind heeft vermoord. Ze heeft een voorgeschiedenis met meerdere depressieve episoden en één psychiatrische opname vanwege een manie. Op grond hiervan komt zij in aanmerking voor de DSM-5-classificatie bipolaire-I-stoornis, met psychotische kenmerken.
Bovendien is duidelijk dat patiënte een episode doormaakt met wat van oudsher een kraambedpsychose wordt genoemd — een plotseling begin van een affectieve psychose in de vroege post-partumperiode. Een aantal kenmerken die zij vertoont zijn typerend voor een kraambedpsychose. Het ziektebegin is doorgaans in de vroege post-partumperiode, meestal in de eerste week post partum. Een episode van een kraambedpsychose begint meestal plotseling en kan zich snel tot een floride en ernstige psychose ontwikkelen. Net als in het geval van patiënte, hebben deze episoden een ‘caleidoscopische’ uiting, met bijvoorbeeld gedachten die het karakter van een waan hebben, maar die steeds veranderen in plaats van dat ze vaststaand en systematisch worden. Vanwege deze kenmerken is een kraambedpsychose een psychiatrische crisissituatie en is opname doorgaans geboden. Het is van essentieel belang om een volledige risicotaxatie te doen, zowel van de suïcidegedachten als van het risico dat de baby iets overkomt.
In 1 op de 1000 gevallen leidt een zwangerschap tot een ernstige post-partumepisode, maar bij sommige vrouwen is dit risico aanzienlijk verhoogd. Bij vrouwen met een bipolaire-stemmingsstoornis ontstaat bij ongeveer 1 op de 4 zwangerschappen een ernstige post-partumepisode. Bij vrouwen die eerder een kraambedpsychose doormaakten, is dit risico voor volgende zwangerschappen zelfs hoger dan 1 op de 2.
Vrouwen met een verhoogd risico op een ernstige post-partumepisode dienen in de antenatale periode te worden gesignaleerd. Door haar voorgeschiedenis met een bipolaire-stemmingsstoornis en een mogelijke kraambedpsychose in de familieanamnese, had patiënte een zeer hoog risico, ondanks dat het vele jaren goed met haar ging. Gezien deze voorgeschiedenis had zij gedurende haar hele zwangerschap en post-partumperiode goed moeten worden gecontroleerd. Na het herstel zal het van belang zijn om samen met patiënte en haar man eventuele plannen voor volgende zwangerschappen te bespreken. Haar casus laat duidelijk zien dat ernstige post-partumepisoden plotseling kunnen beginnen bij vrouwen die tijdens de zwangerschap geen enkel probleem hadden, en zonder specifieke psychosociale predisponerende factoren.
Mevrouw Nieuwkoop heeft een bipolaire-stemmingsepisode en voldoet bovendien aan het criterium dat zij op enig moment in haar leven een bipolaire-stemmingsstoornis heeft gehad. In veel gevallen is de classificatie niet zo duidelijk, vooral wanneer de kraambedpsychose de eerste episode is. Bij een vroeg begin van een ernstige post-partumepisode, ook zonder dat sprake is van een psychiatrische voorgeschiedenis, dient men alert te zijn op de ontwikkeling van een bipolaire-stemmingsstoornis.
Het is in de DSM-5 niet mogelijk om de specifieke classificatie kraambedpsychose toe te kennen, maar zoals ook het geval is met de term post-partumdepressie, wordt deze naam nog veel door clinici, door de patiëntes zelf, en door patiëntenverenigingen gebezigd (zie bijvoorbeeld www.lkpz.nl/patienten.php). In plaats daarvan stelt de DSM-5 voor een specificatie te gebruiken: ‘met begin peri partum’.
Er is een aantal redenen waarom het aanduiden van de peri-partumcontext van deze episoden van belang is. Ten eerste is het belangrijk rekening te houden met de pasgeborene, hetgeen van invloed kan zijn op beslissingen omtrent de behandeling (bijvoorbeeld opname). Ten tweede heeft een ernstige post-partumepisode grote consequenties voor toekomstige zwangerschappen. Ten derde dient het sterke verband tussen een ernstige post-partumepisode en bipolaire-stemmingsstoornissen aanleiding te geven om zorgvuldig te onderzoeken of in de voorgeschiedenis sprake is geweest van een bipolaire-stemmingsstoornis, en levert dit informatie op voor toekomstige psychiatrische behandeling.
