Verlegenheid
J. Cristopher Perry, MPH, MD
Bespreking
De verlegenheid van mevrouw Hekking leidt tot een aanhoudende sociale vermijding waardoor zij minder in staat is plezier in het leven te hebben. Deze vermijding leidt tot onderpresteren op school en het lijkt erop dat ze haar opleidingskeuze (hbo dicht bij huis) en carrière (laborant) grotendeels heeft gemaakt om dingen die ze als een risico ervaart te minimaliseren en om angstgevoelens uit de weg te gaan. Ze voelt zich eenzaam, maar slaagt er niet in vriendschappelijke banden aan te knopen. Ze wordt belemmerd in haar pogingen een man te ontmoeten. Ze blijkt voor twee DSM-5-classificaties in aanmerking te komen die zo vaak comorbide zijn dat het wellicht twee verschillende conceptualiseringen zijn van dezelfde stoornis: de vermijdende-persoonlijkheidsstoornis (VPS) en de sociale-angststoornis (SAS).
VPS is de classificatie van een pervasief patroon van sociale geremdheid, gevoelens van insufficiëntie en hypersensitiviteit voor een negatieve beoordeling. Tevens moet aan vier of meer van zeven criteria zijn voldaan, wat patiënte met gemak haalt. Ze vermijdt beroepsmatige activiteiten die significante interpersoonlijke contacten met zich meebrengen. Het grootste deel van haar leven is ze terughoudend geweest om zich uit te spreken, uit angst voor kritiek of spot, zelfs van gezinsleden. Ze vermijdt situaties waarin ze alle aandacht krijgt, twijfelt veel aan zichzelf en bloost gemakkelijk. Ze vermijdt nieuwe situaties. Ze is onwillig om betrokken te raken met mensen, tenzij ze er zeker van kan zijn dat ze aardig gevonden zal worden. Dit alles heeft een zeer beperkende werking op alle aspecten van haar leven.
Net als de meeste mensen met VPS voldoet patiënte tevens aan de criteria voor SAS (sociale fobie). Ze vertoont angst voor sociale situaties waarin ze mogelijk aan kritische beoordeling blootstaat en negatief beoordeeld kan worden. Ze doorstaat sociale situaties wel, maar met heel veel moeite, en haar angst is vrijwel altijd aanwezig. Ze maakt een verlegen indruk, kiest werk waarbij het aantal sociale interacties beperkt is, en woont bij voorkeur bij familie.
Patiënte zegt dat ze deze symptomen al van jongs af aan heeft. Hoewel verlegenheid veel voorkomt bij mensen met VPS of SAS, ontwikkelen de meeste verlegen kinderen gaandeweg niet de problemen die bij mensen met deze stoornissen optreden: onderpresteren op school en op werk, en een lagere productiviteit, sociaal-economische status, kwaliteit van leven en algemeen welzijn.
Tijdens het psychiatrisch onderzoek voelt de psychiater de gespannenheid van patiënte aan en voelt hij zich meer dan normaal beperkt in wat hij wel en niet kan vragen. Hij wordt zich, met andere woorden, bewust van een tegenoverdrachtsreactie, waarin hij bang is geworden haar te kwetsen. Nadat hij uitspreekt dat hij bezorgd is dat ze zich bekritiseerd zal voelen door zijn opmerkingen, kunnen zij zich beiden geruster voelen bij de anamnese en de verdieping van een therapeutische werkrelatie. Een goede therapeutische relatie helpt de onrust en schaamte te minimaliseren en verhoogt de kans dat het onderzoek naar de meest voorkomende comorbiditeit grondig kan verlopen en dat ook de overgang naar de behandelfase soepeler verloopt.
