Niet-pathologisch gebruik van het middel
Heeft als kenmerk herhaaldelijk gebruik in relatief lage doses en met mogelijk af en toe ook perioden van intoxicatie zonder negatieve gevolgen (bijvoorbeeld intoxicatie alleen af en toe in het weekend, zodat dit geen negatieve invloed heeft op het functioneren op het werk of op school). Stoornissen in het gebruik van een middel worden gekenmerkt door zwaar gebruik dat leidt tot een significante lijdensdruk of beperkingen in het functioneren. Differentiëren tussen niet-pathologisch gebruik van een middel en een stoornis in het gebruik van een middel kan worden bemoeilijkt doordat mensen die door anderen (bijvoorbeeld school, gezin, werkgever, justitie) voor behandeling zijn verwezen, hun zware gebruik van een middel en problemen rondom het middel vaak ontkennen.
Psychische stoornissen door een middel/medicatie (intoxicatie door een middel en onttrekkingssyndroom van een middel)
Hebben als kenmerk (neuro)psychiatrische syndromen die ontstaan in het kader van de effecten van misbruik van een middel, medicatie of blootstelling aan een toxine. Deze worden onderscheiden van de stoornissen in het gebruik van een middel: pathologische gedragspatronen die samenhangen met het patroon van het middelengebruik. Aangezien het zware middelengebruik dat kenmerkend is voor een stoornis in het gebruik van een middel vaak leidt tot het ontstaan van een stoornis door een middel, komen beide vaak tegelijk voor; in dat geval moeten beide classificaties worden toegekend (bijvoorbeeld ernstige stoornis in het gebruik van cocaïne met een comorbide psychotische stoornis door cocaïne, met begin tijdens intoxicatie).
Normoverschrijdend-gedragsstoornis tijdens de kinderjaren en antisociale-persoonlijkheidsstoornis op volwassen leeftijd
De meerderheid van de mensen met een anti-sociale-persoonlijkheidsstoornis en een voor geschiedenis met een normoverschrijdend-gedragsstoornis vertoont stoornissen in het gebruik van een middel; bij deze stoornissen heeft de stoornis in het gebruik van een middel vaak een vroeg begin.
Gebruik van een middel tijdens manische episoden
Kent episoden met kenmerkende symptomen (bijvoorbeeld een verhoogde stemming, prikkelbaarheid, afleidbaarheid, afgenomen slaapbehoefte, ideeënvlucht) die ook aanhouden als de betrokkene geen middelen gebruikt. Als het gebruik van een middel tijdens een manische episode voldoet aan de criteria voor een stoornis in het gebruik van een middel, kunnen beide classificaties worden toegekend.
