Situationele stemmingsschommelingen

Hetty Bakkenist is een 27-jarige alleenstaande administratief medewerkster die wordt aangemeld voor een psychiatrisch onderzoek en behandeling voor depressiviteit. Kortgeleden is ze begonnen met een intensieve dagbehandeling nadat zij voor het eerst opgenomen werd als gevolg van een overdosis, die zij impulsief had genomen nadat er een einde was gekomen aan haar twee jaar durende relatie. Ze was zich gedurende de laatste een tot twee maanden dat ze haar relatie voelde mislukken steeds bedroefder en moedelozer gaan voelen. Ongeveer een maand voordat zij werd opgenomen, is zij naar een nieuwe psychotherapeut gegaan, die haar had gezegd dat zij ‘bor­der­li­ne­trek­ken’ had en ‘situationele stem­mings­schom­me­lin­gen’.

Gedurende deze vier tot acht weken was haar stemming op de meeste dagen gedurende de hele dag matig depressief, zonder diurnale variatie en met intacte stem­mings­re­ac­ti­vi­teit. Zij is de afgelopen periode bijna vijf kilo aangekomen door ‘te veel troosteten en junkfood’. Ze antwoordt ontkennend op vragen over opvallende prikkelbaarheid of ruziezoekend gedrag. Haar gevoel van eigenwaarde beschrijft ze als ‘geen’ en ze vindt het moeilijk om motivatie op te brengen of zich te concentreren op routinematige taken. Aan de andere kant heeft ze soms ook ‘uitbarstingen’ waarin ze voortdurend aan haar ex-vriend moet denken en manieren verzint om hem voor zich ‘terug te winnen’, waarna ze weer ‘verdrietig is omdat ze hem kwijt is’. Ze vertelt dat ze soms het ene na het andere idee krijgt om zijn belangstelling weer te wekken (zoals het kopen van een paginagrote advertentie in de krant bij wijze van ‘open brief’). Recent blijft ze tot 5.00 of 6.00 uur ’s ochtends wakker om in het holst van de nacht via sociale media of telefoon haar vriendinnen ‘om ondersteuning’ te vragen. Na twee tot drie uur slaap ‘stommelt’ zij daarna ‘de dag door’ zonder vermoeid te zijn. Deze symptomen zijn begonnen voordat ze werd opgenomen. Ze misbruikt geen geneesmiddelen, drugs of alcohol en heeft geen zelf­be­scha­di­gend gedrag. Totdat deze relatie eindigde, had zij naar eigen zeggen nooit bijzonder intense of chaotische relaties gehad, en er was ook nooit eerder sprake van su­ï­ci­de­ge­dach­ten of -gestes. Patiënte lijkt zelfs zeer geschrokken te zijn over haar overdosis, die ze innam in een vlaag van moedeloosheid.

Vroeger heeft patiënte gesprekken gehad bij een leer­ling­be­ge­lei­der op de middelbare school omdat zij zich ‘humeurig’ voelde en slechte cijfers haalde. Tijdens haar ver­volg­op­lei­ding werd ze ‘depressief’. Ze begon in die periode met escitalopram en psychotherapie, maar knapte snel op en is al na een paar weken met beide gestopt. In het ziekenhuis na haar suïcidepoging, is ze gestart met trazodon en quetiapine voor de nacht ‘om te slapen’.

Mevrouw Bakkenist is de jongste van drie kinderen en is opgegroeid in een Vinex-woning in de buitenwijk van een stad. Ze heeft op een openbare school gezeten en is naar een regionale hbo-instelling gegaan waar ze gemiddelde cijfers haalde; ze hoopte ooit rechten te kunnen studeren. Ze beschrijft zichzelf als een ‘stil, bangig kind’ en ‘geen herrieschopper’. Haar broer heeft meerdere middelen misbruikt, maar patiënte zegt zelf nooit drugs te hebben gebruikt. Haar zus is ooit behandeld voor ‘paniekaanvallen en depressiviteit’ en patiënte had het idee dat verscheidene tantes, neven en nichten ‘depressief’ waren.

Bij onderzoek wordt een vriendelijke, contactueel vaardige, nonchalant maar passend geklede, iets te zware vrouw gezien, die oogt als haar leeftijd en goed oogcontact maakt. Haar neurocognitieve functies zijn globaal intact (niet getest), evenals haar realiteitsbesef en oor­deels­ver­mo­gen. Er zijn geen hallucinaties. Het denken is ietwat breedvoerig, maar over het algemeen coherent en logisch. Wat betreft de inhoud van het denken valt op dat zij passieve gedachten heeft dat ze maar beter dood kan zijn, zonder de aanwezigheid van een intentie of plan; ze heeft geen wanen of homicidale gedachten. Haar stemming is somber, en haar affect is daarbij passend en gespannen, maar moduleert normaal. Haar spraak is iets gejaagd en wijdlopig maar zij laat zich onderbreken en er is geen sprake van spreekdrang. Ze heeft een normale psychomotoriek, maar zet haar woorden met veel gebaren en een bovenmatige levendigheid kracht bij.