Psychoses en cannabis
Melissa Nau, MD; Heather Warm, MD
Bespreking
Vlak na het roken van de joint begon de heer Fekkes ervan overtuigd te raken dat de symbolen in zijn nieuwe tatoeage een mysterieuze betekenis en kracht hadden. Binnen enkele uren werd hij achterdochtig over de tatoeage en kreeg hij een jaloersheidswaan. Hij dreigde zichzelf en zijn vrouw om het leven te brengen. Hij werd opgenomen op een psychiatrische afdeling. De psychotische symptomen verdwenen binnen een paar dagen, waarna het realiteitsbesef van de patiënt weer herstelde. Deze opeenvolging van symptomen past bij een psychotische stoornis door een middel/medicatie volgens de DSM-5, waarvoor wanen en hallucinaties zijn vereist die zich tijdens of snel na een intoxicatie door een middel ontwikkelen (of door de onttrekking van of blootstelling aan medicatie).
Een van de bijkomende DSM-5-classificatiecriteria voor een psychotische stoornis door cannabis, draait om de vraag of de wanen van de heer Fekkes niet beter kunnen worden verklaard door een primaire psychotische stoornis, zoals schizofrenie, of door de psychotische symptomen binnen een depressieve of manische episode. Zijn symptomen waren binnen drie dagen weer verdwenen, wat kenmerkend is voor een psychose die door cannabis is veroorzaakt, maar ongewoon is voor een onafhankelijk optredende psychotische stoornis. Doordat de symptomen zo snel verdwenen, is het aannemelijk dat de symptomen door de cannabis zijn veroorzaakt.
De psychiatrische voorgeschiedenis van de heer Fekkes maakt het op twee manieren lastiger om een classificatie toe te kennen. Ten eerste was één van de vier psychiatrische opnames die hij in het afgelopen jaar heeft gehad, vanwege paranoïde wanen in het kader van het gebruik van cannabis, waarvoor hij zes weken opgenomen is geweest. Het is niet helemaal duidelijk hoe lang er precies sprake is geweest van paranoïde wanen, maar het lijkt erop dat zij langer hebben geduurd dan wat normaal bij een psychose door cannabis kan worden verwacht. In de DSM-5 wordt specifiek gewaarschuwd dat wanneer een psychose langer dan een maand persisteert, dit een aanwijzing kan zijn dat de psychose onafhankelijk optreedt en niet het gevolg is van een middel.
Ten tweede waren twee van de drie psychiatrische opnames van de heer Fekkes vanwege een ‘klassieke’ manie en één voor een ‘suïcidale depressie’. Het is niet duidelijk of er tijdens die episoden ook sprake was van achterdocht of een psychose. Volgens de DSM-5 is het minder waarschijnlijk dat een psychose door een middel wordt veroorzaakt, wanneer er een voorgeschiedenis is met recidiverende psychotische episoden die niet door een middel zijn getriggerd.
Het is niet duidelijk of deze psychiatrische episoden onder één diagnostische noemer zijn te scharen. De heer Fekkes zou bijvoorbeeld een bipolaire-stemmingsstoornis met recidiverende depressieve en manische episoden kunnen hebben. Het kan zijn dat de cannabis hem helpt om in slaap te komen — wat de manie mogelijk doet afnemen — maar cannabis kan ook juist een trigger zijn voor nieuwe episoden. Als de manische en depressieve episoden (met of zonder psychose) door een middel zijn getriggerd, maar de symptomen lange tijd persisteren, is een bipolaire-stemmingsstoornis de passendste classificatie. Dit is zeker het geval als zich vergelijkbare symptomen ontwikkelen zonder dat er sprake is van middelengebruik. Patiënt heeft een familieanamnese met bipolaire-stemmingsstoornissen, en dit feit kan de classificatie verder onderbouwen. Aan de andere kant was er volgens patiënt geen sprake van stemmingssymptomen tijdens zijn recentste psychotische episode en de psychotische symptomen waren binnen twee tot drie dagen weer verdwenen. Deze voorgeschiedenis lijkt erop te wijzen dat de heer Fekkes voorheen aan de criteria voor een bipolaire-stemmingsstoornis heeft voldaan, maar dat deze momenteel in remissie is.
Er zou ook aan meerdere schizofreniespectrumstoornissen kunnen worden gedacht. Aangezien de symptomen maar drie dagen hebben aangehouden, kunnen de meeste classificaties al snel als mogelijkheid worden uitgesloten. Bovendien lijken de symptomen zich bij patiënt tot één domein te beperken (wanen). Bij een waanstoornis is er alleen sprake van wanen, maar deze moeten minimaal een maand aanhouden. Ook voor de kortdurende psychotische stoornis is slechts één van de vier primaire symptomen van de schizofreniespectrumstoornissen vereist, maar daarbij moet worden beoordeeld of de luxerende factor een middel of medicatie kan zijn geweest.
Voor deze specifieke episode van de heer Fekkes lijkt dus op dit moment een psychotische stoornis door cannabis de meest waarschijnlijke classificatie. Een grondiger bestudering van de eerdere medische dossiers kan meer duidelijkheid opleveren, maar vooral een langer durend longitudinaal onderzoek zal hiervoor van nut zijn.
