Preoccupaties met het uiterlijk

Victor Mancini, een alleenstaande 26-jarige man, bezoekt de psychiatrische polikliniek met zijn ouders omdat zij erg gebukt gaan onder zijn klachten. Al sinds zijn 13de jaar is Victor overmatig bezig met zijn huid ‘vol littekens’, zijn ‘dunner wordende’ haar, zijn ‘asymmetrische’ oren en zijn lichaamsbouw, die volgens hemzelf ‘niet gespierd genoeg’ is. Hoewel hij er normaal uitziet, is hij er volledig van overtuigd dat hij ‘lelijk en afzichtelijk’ is en gelooft hij dat andere mensen vanwege zijn uiterlijk over hem praten en hem uitlachen.

Patiënt brengt vijf tot zes uur per dag door voor de spiegel en andere spiegelende oppervlakken zoals ruiten, en controleert dan voortdurend de lichaamsdelen die hij lelijk vindt, brengt extreem lang zijn haar in model ‘om een illusie van volume te creëren’, trekt aan zijn oren om ze ‘gelijk te krijgen’ en vergelijkt zijn eigen uiterlijk met dat van anderen. Hij pulkt steeds aan zijn huid en gebruikt soms scheermesjes voor dat doel, om te proberen ‘de zaak schoon te krijgen’. Hij doet dagelijks aan gewichtheffen en draagt regelmatig meerdere lagen T-shirts over elkaar heen om er breder uit te zien. Om zijn haar te verbergen draagt hij bijna altijd een pet. Voor zijn huidproblemen is hij bij een dermatoloog in behandeling geweest, maar hij heeft het idee dat dit niet heeft geholpen.

Patiënt heeft op de middelbare school een achterstand van een aantal maanden opgelopen doordat hij te veel afgeleid was om zijn huiswerk te doen, zich gedwongen voelde om steeds de klas uit te lopen om in de spiegel te kunnen kijken, en te veel bezig was met hoe hij overkwam om zich aan anderen te laten zien. Doorstuderen na de middelbare school was hierdoor niet mogelijk. Hij begon zich terug te trekken en ging niet met meisjes om, want: ‘Geen enkel meisje wil iemand die zo lelijk is als ik.’ Hij heeft al vaak suïcide overwogen vanwege zijn gevoel dat het leven niet de moeite waard is ‘omdat ik er als een griezel uitzie’, en omdat hij zich als gevolg van zijn ‘lelijke uiterlijk’ geïsoleerd en buitengesloten voelt. Zijn ouders vertellen dat ze zich zorgen maken over zijn ‘woe­deuit­bar­stin­gen’, die optreden op momenten dat hij zich nog bozer en rotter voelt dan anders over hoe hij eruitziet, of als ze proberen hem bij de spiegel weg te trekken.

Patiënt vertelt over een sombere stemming, nergens van kunnen genieten, gevoelens van waardeloosheid, een slechte concentratie en zelf­moord­ge­dach­ten, die volgens hemzelf allemaal worden verklaard door zijn ongerustheid over zijn uiterlijk. Hij drinkt alcohol en rookt cannabis als een vorm van zelfmedicatie tegen het lijden onder zijn uiterlijk. Hij gebruikt proteïnepoeder om ‘spiermassa op te bouwen’, maar zegt geen anabole steroïden of andere pres­ta­tie­be­vor­de­ren­de middelen te gebruiken. Hij zegt geen andere vormen van mid­de­len­mis­bruik te bezigen. In zijn late tienerjaren heeft hij veel last gehad van angst in sociale situaties en dit was voor hem problematisch. Zelf schrijft hij dit toe aan ‘het gevoel dom te zijn’, maar op de vraag of er in het recentere verleden sprake is geweest van sociale angst antwoordt hij ontkennend.

Van een voor­ge­schie­de­nis met opvallende problemen met zijn lichamelijke gezondheid is geen sprake en patiënt gebruikt geen medicatie. Zijn moeder is bekend met een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS).

Patiënt is netjes gekleed en gekapt en draagt een baseballpet. Hij heeft geen duidelijk zichtbare lichamelijke tekortkomingen. Hij maakt slecht oogcontact. Zijn oriëntatie is goed en cognitief is hij globaal intact (niet getest). Hij is er volledig van overtuigd dat hij lelijk is, maar heeft geen andere psychotische symptomen. Hij gelooft dat de ‘gebreken’ in zijn uiterlijk echt zijn, en dus niet het gevolg van een psychische stoornis. Zijn affect is prikkelbaar; zijn stemming is somber, met passieve suïcidale gedachten. Hij heeft geen psy­cho­mo­to­ri­sche afwijkingen; zijn spraak is normaal.