Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen

De veranderingen in de classificatie van de schi­zo­fre­nies­pec­trum- en andere psychotische stoornissen in de DSM-5 zijn eerder evolutionair geweest dan revolutionair. De hoop is dat deze veranderingen zullen leiden tot een beter onderscheid tussen de afzonderlijke stoornissen en dat nu de meest valide en betrouwbaarste criteriasets beschikbaar zijn.

De classificatie schizofrenie, die beschouwd wordt als de ‘an­ker­clas­si­fi­ca­tie’, dat wil zeggen de classificatie waarop andere classificaties in dit hoofdstuk zijn gebaseerd, vereist nu dat één symptoom uit criterium A een waan, een hallucinatie of ge­des­or­ga­ni­seerd spreken is, met als doel dat deze classificatie alleen wordt toegekend als er daadwerkelijk psychotische symptomen zijn. De bijzondere status van bizarre wanen of complexe hallucinaties is weggelaten. In de ervaring van de meeste clinici presenteren mensen zich doorgaans met meer dan twee symptomen uit criterium A.

De classificatie kortdurende psychotische stoornis is in wezen onveranderd gebleven en is nog steeds gebaseerd op de zorgvuldige vaststelling van een ziekteperiode korter dan dertig dagen. Ook de schi­zo­fre­ni­for­me stoornis blijft een in de tijd beperkte stoornis, waarvan de symptomen ofwel zullen verdwijnen ofwel evolueren naar schizofrenie of een andere psychiatrische stoornis.

De waanstoornis blijft de juiste classificatie voor mensen met ongegronde overtuigingen met een beperkt effect op het algemene gedrag en functioneren. De gedeelde waanstoornis, in het verleden ook folie à deux genoemd, is in de DSM-5 verdwenen.

Het vaststellen van een schi­zo­af­fec­tie­ve stoornis was in het verleden lastig, als gevolg van de onduidelijkheid rond wat precies werd bedoeld met ‘een belangrijk gedeelte’ van de tijd, waarbij dit door experts werd opgevat als variërend van 15 tot 50% van de hele ziekteduur. Met het nieuwe criterium van ‘het grootste deel’ van de tijd is de classificatie preciezer geworden. Het zal echter nog een uitdaging blijken om te bepalen hoelang de patiënt ‘be­han­de­ling­be­hoe­vend’ voor de stem­mings­symp­to­men was, omdat veel patiënten ook antidepressiva blijven slikken als ze die niet nodig hebben.

De classificaties psychotische stoornis door een somatische aandoening en psychotische stoornis door een middel/medicatie zijn gebleven, en herinneren ons eraan dat psychotische symptomen ook somatische of mid­del­ge­re­la­teer­de oorzaken kunnen hebben. Tot slot kunnen bijna al deze classificaties een specificatie van katatonie hebben. De definitie van katatonie staat in de DSM-5-paragraaf ‘Katatonie bij een andere psychische stoornis (katatonie als specificatie)’, waarin een tiental symptomen, zoals stupor, katalepsie, mutisme en echolalie, worden genoemd.