Inleiding

Psychomotorische vertraging wordt gedefinieerd als een zichtbaar algeheel langzamer worden van het bewegen en de spraak. In de extreemste vorm wordt psychomotorische vertraging gekenmerkt door niet reageren en mutisme dat niet van een katatone stupor is te onderscheiden. Psychomotorische vertraging dient van andere vergelijkbare symptomen te worden onderscheiden. Vermoeidheid is een subjectief gevoel minder energie te hebben of altijd moe te zijn, maar wordt niet gekenmerkt door het duidelijk en zichtbaar vertragen van de bewegingen. Dodelijke vermoeidheid is de subjectieve gewaarwording dat de armen en benen loodzwaar zijn en maakt deel uit van het ‘atypische’ patroon van symptomen bij een depressieve episode met atypische kenmerken. Initiatiefverlies (een van de negatieve symptomen van schizofrenie) wordt gekenmerkt door een gebrek aan motivatie om bepaalde handelingen uit te voeren in plaats van door lichamelijke vertraging.

Somatische aandoeningen kunnen psychomotorische vertraging veroorzaken, waarvoor doorgaans geen aparte psychiatrische classificatie vereist is. We mogen niet vergeten dat de psychomotorische verandering bij een delirium beide kanten op kan. Er zijn maar weinig clinici die de plotseling opvallende uiting van een delirium met psychomotorische agitatie niet herkennen (bijvoorbeeld een patiënt die een infuus uit zijn arm trekt). Er is veel meer kans dat de ‘stille’ gevallen van een delirium met psychomotorische vertraging worden gemist. Dergelijke scenario’s worden geregistreerd door de psychomotorische activiteit als ‘hypoactief’ te specificeren. Een andere veel gemiste oorzaak van bewegingsvertraging is parkinsonisme door neuroleptica. Wat deze differentiatie gecompliceerd maakt is dat psychomotorische vertraging ook kan voorkomen in het beeld van een aantal stoornissen waarvoor neuroleptica worden voorgeschreven (bijvoorbeeld schizofrenie, bipolaire-stemmingsstoornis of depressieve stoornis met psychotische kenmerken, en delirium). Een medicijnverandering (bijvoorbeeld het verlagen van de dosering van de neuroleptica of het toedienen van anticholinergica) kan helpen om dit onderscheid te maken.